Wrześniowy deszcz potrafi uruchomić jeden z najbardziej charakterystycznych odruchów polskiej jesieni: padało, więc jutro jedziemy na grzyby. Problem w tym, że las nie działa jak automat, do którego wrzucamy kilka godzin opadów, a następnego ranka odbieramy koszyk prawdziwków. Woda jest niezwykle ważna, ale sama nie wystarczy.
O tym, czy pojawią się owocniki, decyduje jednocześnie wilgotność podłoża, temperatura, przebieg pogody w poprzednich dniach, gatunek grzyba, rodzaj lasu, obecność odpowiednich drzew, a nawet warunki panujące w konkretnym fragmencie ściółki.
Dlatego po tym samym deszczu jeden las może być niemal pusty, podczas gdy kilkanaście kilometrów dalej grzybiarze wracają z pełnymi koszami.
Padało całą noc. Czy następnego dnia będą grzyby?
Spis treści
Niekoniecznie.
Najważniejsze jest zrozumienie, że to, co zbieramy do koszyka, jest tylko owocnikiem znacznie większego organizmu. Grzybnia funkcjonuje w glebie, ściółce, drewnie lub w związku z korzeniami roślin, a widoczny kapelusz i trzon pojawiają się dopiero wtedy, gdy warunki pozwalają na wytworzenie owocników.
Deszcz może stworzyć korzystne warunki, ale nie powoduje natychmiastowego pojawienia się dojrzałych grzybów.
Nie istnieje również jedna uczciwa zasada w rodzaju:
spadł deszcz → odczekaj dokładnie trzy dni → jedź na prawdziwki.
W internecie często pojawiają się takie uproszczenia, jednak przyroda jest bardziej skomplikowana. Poszczególne gatunki reagują inaczej, a ogromne znaczenie ma to, co działo się z podłożem jeszcze przed opadem.
Jeden mocny deszcz po długiej suszy może nie wystarczyć
To jedna z najważniejszych rzeczy przy planowaniu grzybobrania.
Jeżeli przez długi czas było sucho, powierzchnia ściółki może po deszczu wyglądać idealnie: mokre liście, wilgotny mech, krople wody na trawie. Kilka centymetrów niżej podłoże może jednak nadal pozostawać znacznie bardziej suche.
Grzybiarza powinno interesować nie tylko to, czy padało, lecz także to, czy wilgoć utrzymuje się w lesie.
Zdecydowanie lepszym sygnałem niż pojedyncza gwałtowna ulewa bywa okres, podczas którego występują opady, wilgotne powietrze i temperatury umożliwiające dalszy rozwój owocników.
Lasy Państwowe wskazują, że na tworzenie owocników grzybów kapeluszowych wpływają m.in. wilgotność gleby, wilgotność powietrza oraz temperatura. Woda jest więc warunkiem bardzo ważnym, ale stanowi tylko część całego układu.
Ciepło po deszczu może być ważniejsze, niż wielu grzybiarzy zakłada
Wrzesień jest wyjątkowo interesującym okresem właśnie dlatego, że potrafi łączyć wilgotne podłoże z wciąż stosunkowo wysokimi temperaturami.
Jeżeli po opadach pozostaje łagodnie, a nocami temperatura nie spada gwałtownie, warunki dla pojawiania się wielu jesiennych gatunków mogą być korzystne.
Problem zaczyna się wtedy, gdy po mokrym okresie następuje szybkie ochłodzenie.
Wilgotny las nie oznacza automatycznie dobrego grzybobrania, jeżeli jednocześnie zrobiło się bardzo zimno.
To właśnie dlatego dwa tygodnie o podobnej sumie opadów mogą przynieść zupełnie różne rezultaty.
Nie chodzi więc wyłącznie o pytanie:
„Czy padało?”
Lepiej zapytać:
„Czy las jest wilgotny i czy po opadach utrzymały się warunki sprzyjające rozwojowi grzybów?”
Najlepszym wskaźnikiem nie zawsze jest prognoza. Sprawdź samą ściółkę
Kiedy jestem w lesie, dużo więcej mówi mi stan podłoża niż sam fakt, że aplikacja pogodowa kilka dni wcześniej pokazywała deszcz.
Można wykonać bardzo prostą obserwację.
Odsuń lekko wierzchnią warstwę liści lub igliwia. Jeżeli pod spodem nadal jest wyraźnie wilgotno, mech zachowuje wilgoć, a ziemia nie jest przesuszona na pył, jest to znacznie ciekawszy sygnał niż mokra wyłącznie powierzchnia po krótkim opadzie.
Najlepsze warunki powstają wtedy, kiedy wilgoć nie znika z lasu kilka godzin po deszczu.
Znaczenie ma również charakter samego miejsca. Zacienione fragmenty lasu mogą utrzymywać wilgoć dłużej, podczas gdy silnie nasłonecznione skraje lub bardzo suche siedliska potrafią szybko ją tracić.
To tłumaczy jedną z największych zagadek początkujących grzybiarzy:
Dlaczego po jednej stronie lasu są grzyby, a 500 metrów dalej nie ma nic?
Bo las nie jest jednolity.
Na niewielkiej powierzchni mogą zmieniać się:
- gatunki drzew,
- rodzaj gleby,
- grubość ściółki,
- ilość światła,
- wilgotność,
- ukształtowanie terenu,
- ilość mchów i roślin runa,
- ekspozycja na wiatr.
Do tego wiele najbardziej cenionych przez grzybiarzy gatunków tworzy mikoryzę, czyli ścisły związek z korzeniami określonych drzew.
Dlatego doskonałe warunki pogodowe nie sprawią, że prawdziwki zaczną rosnąć wszędzie.
Trzeba jeszcze znaleźć właściwy las.
Zamiast patrzeć wyłącznie pod nogi, patrz również na drzewa
To jedna z rzeczy, które najbardziej odróżniają przypadkowe chodzenie po lesie od świadomego szukania grzybów.
Grzybiarz widzi kapelusz.
Doświadczony grzybiarz wcześniej widzi siedlisko.
Koźlarze są związane m.in. z brzozami, rydze można spotkać w miejscach związanych z sosnami lub świerkami, natomiast borowiki tworzą związki z różnymi gatunkami drzew i mogą pojawiać się w odmiennych typach lasu.
Dlatego jeżeli znalazłeś kilka charakterystycznych stanowisk w poprzednich sezonach, warto je zapamiętać.
Nie ma gwarancji, że grzyby pojawią się tam każdego roku w tym samym terminie, ale odpowiednie siedlisko pozostaje odpowiednim siedliskiem również wtedy, kiedy pogoda w danym tygodniu chwilowo nie sprzyja owocnikowaniu.
Wysyp może być bardzo lokalny
To kolejny powód, dla którego ogólnopolskie komunikaty o „wysypie grzybów” należy traktować ostrożnie.
Burze i przelotne opady potrafią być niezwykle nierównomierne. Jedna miejscowość dostaje solidną porcję wody, podczas gdy kilkanaście kilometrów dalej ziemia pozostaje niemal sucha.
Do tego dochodzi zróżnicowanie samych lasów.
Dlatego informacja, że ktoś znalazł pełny koszyk w danym regionie, jest znacznie cenniejsza niż samo stwierdzenie, że w województwie padał deszcz.
Właśnie w przypadku grzybów lokalne obserwacje społeczności mają ogromną wartość.
Jeżeli w krótkim czasie zaczynają pojawiać się zgłoszenia z sąsiednich miejsc, dotyczące kilku różnych gatunków, może to oznaczać, że warunki rzeczywiście zaczynają się poprawiać.
Pierwsze małe grzyby są lepszym sygnałem niż ogromny prawdziwek na Facebooku
Zdjęcie pojedynczego pięknego borowika wygląda efektownie, ale niewiele mówi o faktycznej sytuacji w lesie.
Znacznie ciekawszą informacją jest to, że na jednej trasie zaczynają pojawiać się liczne młode owocniki.
Jeżeli widzisz małe podgrzybki, borowiki czy inne dobrze rozpoznane gatunki w kilku miejscach, może to wskazywać, że grzybnia rozpoczęła intensywniejsze owocnikowanie.
W takiej sytuacji warto zapamiętać lokalizację.
Las, który dzisiaj daje kilka młodych grzybów, może być znacznie ciekawszy podczas kolejnej kontroli niż miejsce, w którym znaleziono jednego starego olbrzyma.
Oczywiście nadal nie ma gwarancji. W międzyczasie może zmienić się temperatura, podłoże może wyschnąć albo stanowisko może odwiedzić kilkudziesięciu innych grzybiarzy.
Nie szukaj tylko tam, gdzie było mokro. Szukaj tam, gdzie wilgoć została
To szczególnie ważne po krótkotrwałych opadach.
Jeżeli ponownie zrobiło się ciepło, warto zwrócić uwagę na miejsca, które wolniej przesychają:
zagłębienia terenu, fragmenty z grubszą ściółką, omszone miejsca, zacienione części lasu oraz stanowiska osłonięte przed silnym wiatrem.
Nie oznacza to, że grzyby zawsze będą rosły właśnie tam. Gatunek i siedlisko nadal mają podstawowe znaczenie.
Chodzi raczej o zmianę sposobu myślenia.
Zamiast:
„padało, więc chodzę wszędzie”
lepiej:
„gdzie w odpowiednim dla danego grzyba siedlisku najdłużej utrzymały się korzystne warunki?”
To znacznie lepsza strategia.
Czy po dłuższym deszczu warto wejść do lasu od razu?
Tak — ale niekoniecznie po to, żeby natychmiast zebrać pełny koszyk.
Pierwsza wyprawa może być rekonesansem.
Sprawdź kilka swoich sprawdzonych miejsc. Zobacz stan ściółki. Poszukaj pierwszych młodych owocników. Zwróć uwagę, czy las rzeczywiście jest wilgotny także pod powierzchnią.
Jeżeli nic się jeszcze nie dzieje, ale warunki wyglądają obiecująco, nie oznacza to automatycznie straconego sezonu.
Największym błędem jest tworzenie sztywnego kalendarza.
Grzyby nie czytają prognoz i nie pojawiają się według tabelki „trzy dni po deszczu”.
Reagują na cały zestaw warunków środowiskowych.
Wrzesień potrafi zmienić sytuację w lesie bardzo szybko
Na początku miesiąca możemy mieć suche ściółki i pojedyncze znaleziska, a po zmianie pogody sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej.
Dlatego w szczycie sezonu warto śledzić nie tylko prognozy, lecz również rzeczywiste zgłoszenia grzybiarzy.
Mapa zgłoszeń tworzona przez społeczność może być pomocna w ocenie, czy w danym rejonie rzeczywiście zaczynają pojawiać się grzyby. Na GdzieNaGrzyby.com.pl można sprawdzać aktualne zgłoszenia dodawane przez grzybiarzy z różnych części Polski.
Trzeba jednak pamiętać o jednej rzeczy.
Nawet najlepsza mapa nie pokaże konkretnego miejsca, w którym za godzinę znajdziesz pełny koszyk.
I bardzo dobrze.
Grzybobranie nadal pozostaje połączeniem wiedzy, obserwacji, znajomości lasu i odrobiny szczęścia.
Jedziesz na grzyby po deszczu? Najpierw odpowiedz sobie na pięć pytań
Przed wyjazdem warto sprawdzić:
- Czy opad był rzeczywiście znaczący w miejscu, do którego jadę?
- Czy wcześniej nie panowała długotrwała susza?
- Czy po opadach utrzymują się odpowiednie temperatury?
- Czy w okolicy pojawiają się już świeże zgłoszenia grzybiarzy?
- Czy jadę do lasu odpowiedniego dla gatunków, których szukam?
Jeżeli większość odpowiedzi brzmi „tak”, wyprawa zaczyna mieć znacznie więcej sensu niż spontaniczne ruszenie do pierwszego lasu tylko dlatego, że wczoraj padało.
I najważniejsze: pełny koszyk nigdy nie jest ważniejszy od bezpieczeństwa
Dobry okres na grzyby często oznacza również pojawienie się ogromnej liczby różnych gatunków — nie tylko jadalnych.
Nie zbieraj grzyba dlatego, że „wygląda jak prawdziwek”, „sąsiad takie zbiera”, aplikacja wyświetliła nazwę albo zdjęcie w internecie wygląda podobnie.
Na wygląd owocnika wpływają między innymi jego wiek, wilgotność, światło oraz uszkodzenia. Młode egzemplarze mogą również nie mieć jeszcze wszystkich dobrze widocznych cech charakterystycznych.
Jeżeli nie potrafisz jednoznacznie rozpoznać grzyba, pozostaw go w lesie.
To jedna zasada, w której nie warto szukać wyjątków.
Grzyb, którego nie zabierzesz, kosztuje Cię najwyżej kilka sekund spaceru.
Pomyłka przy gatunku trującym może kosztować znacznie więcej.
Deszcz to dopiero początek
Po intensywnych wrześniowych opadach można więc zacząć obserwować las, ale nie ma powodu oczekiwać, że kolejnego ranka każde dobre stanowisko będzie pełne borowików.
Wysyp grzybów jest efektem korzystnego połączenia wilgoci, temperatury, czasu i właściwego siedliska.
Dlatego zamiast pytać wyłącznie:
„Ile dni minęło od deszczu?”
warto zacząć patrzeć szerzej:
czy podłoże rzeczywiście jest wilgotne, jakie były temperatury, co dzieje się w sąsiednich lasach i czy pierwsze młode owocniki już się pojawiły.
To właśnie te informacje powiedzą o sytuacji w lesie znacznie więcej niż sam symbol deszczu w prognozie pogody.
Zobacz również:
ATLAS: Grzyby jadalne | Grzyby trujące
Obserwuj nas na Facebook-u.
Sprawdź również aplikację GDZIE NA GRZYBY – Aktualna mapa grzybowa tworzona przez społeczność grzybiarzy w Polsce.
