Wrzesień dla wielu grzybiarzy jest najważniejszym miesiącem w roku. Lato jeszcze nie powiedziało ostatniego słowa, noce stają się chłodniejsze, a wilgoć coraz dłużej utrzymuje się w ściółce. Jeżeli do tego pojawią się regularne opady i odpowiednia temperatura, w lesie może rozpocząć się jeden z największych wysypów grzybów w całym sezonie.
Nie oznacza to jednak, że 1 września las automatycznie zapełnia się prawdziwkami. Grzyby nie kierują się kalendarzem. W jednym roku pełne kosze przynosimy już na początku miesiąca, w innym trzeba czekać na deszcz, a podczas długiej suszy nawet najlepsze miejscówki mogą pozostawać niemal puste.
Są jednak gatunki, których właśnie we wrześniu zdecydowanie warto wypatrywać. To przede wszystkim borowiki, podgrzybki, koźlarze i maślaki, ale również kurki, rydze, kanie oraz pojawiające się wraz z postępem jesieni opieńki.
Sprawdź: Popularne jadalne grzyby występujące w Polsce
Wrzesień to jeden z najważniejszych miesięcy dla grzybiarzy
Spis treści
Wiele najpopularniejszych grzybów jadalnych można znaleźć już latem, jednak sierpień, wrzesień i październik obejmują główną część sezonu grzybowego w Polsce. Szczególnie istotny jest wrzesień, ponieważ okres występowania kilku bardzo cenionych gatunków nakłada się wtedy na siebie.
W jednym lesie możemy więc podczas tego samego spaceru znaleźć prawdziwki, koźlarze, podgrzybki i kurki, a kilka kilometrów dalej – w młodym sosnowym lesie – trafić na maślaki lub rydze.
Warto przy tym patrzeć nie tylko pod nogi, ale również na drzewa rosnące wokół nas. Wiele grzybów tworzy związki mikoryzowe z określonymi gatunkami drzew. Znajomość lasu często daje więc większą przewagę niż bezładne chodzenie od jednej leśnej drogi do drugiej.
Borowik szlachetny – prawdziwek, którego we wrześniu szukają niemal wszyscy
Borowik szlachetny, nazywany prawdziwkiem, to jeden z najbardziej pożądanych grzybów polskich lasów. Jego owocniki mogą pojawiać się już wcześniej, ale wrzesień należy do najważniejszych okresów jego zbioru.
Prawdziwków można szukać zarówno w lasach iglastych, jak i mieszanych oraz liściastych. Warto zwracać uwagę między innymi na miejsca, w których występują świerki, sosny i dęby.
Nie należy przy tym ograniczać poszukiwań wyłącznie do ciemnego środka lasu. W zależności od warunków pogodowych borowiki mogą pojawiać się również przy leśnych drogach, na prześwietlonych fragmentach drzewostanu oraz wśród mchów.
Charakterystyczny masywny trzon i znajdująca się pod kapeluszem warstwa rurek sprawiają, że doświadczony grzybiarz zazwyczaj szybko rozpoznaje prawdziwka. Początkujący nie powinni jednak traktować samej obecności „gąbki” pod kapeluszem jako gwarancji, że znaleziony grzyb jest jadalny.
Podgrzybek brunatny – jeden z symboli wrześniowego grzybobrania
Jeżeli miałbym wskazać grzyba wyjątkowo mocno kojarzącego się z jesiennym lasem, podgrzybek brunatny z pewnością znalazłby się bardzo wysoko na tej liście.
Spotykamy go przede wszystkim w lasach iglastych i mieszanych, szczególnie w sąsiedztwie sosen i świerków. Może występować od lata aż do późnej jesieni, dlatego wrzesień jest bardzo dobrym momentem na jego poszukiwanie.
Podgrzybki mają charakterystyczne kasztanowobrązowe kapelusze. Po wilgotnej nocy ich powierzchnia może być lekko lepka. Warstwa rurek znajdująca się pod kapeluszem jest u młodszych okazów jasna, a z czasem zmienia barwę.
Gdy znajdziemy jednego podgrzybka, warto dokładnie sprawdzić najbliższe kilka metrów lasu. Kolejne owocniki mogą być ukryte pomiędzy mchem, igliwiem i borówkami, przez co z pozycji stojącej łatwo je przeoczyć.
Koźlarz babka – widzisz brzozy? Sprawdź, co rośnie pod nimi
W przypadku koźlarza babki jedna wskazówka jest szczególnie cenna: szukaj brzóz.
Koźlarz babka tworzy z nimi mikoryzę i występuje w różnych typach lasów, o ile znajdują się tam właśnie te drzewa. Możemy trafić na niego w brzezinach, lasach mieszanych, a nawet w bardziej iglastym drzewostanie, jeżeli pojawiają się w nim brzozy.
Owocniki występują od lata do jesieni, a sierpień i wrzesień należą do okresu szczególnie sprzyjającego ich zbiorom.
Koźlarze nie zawsze występują w ogromnych grupach. Czasami znajdziemy pojedynczy okaz, dlatego w brzozowym zagajniku opłaca się poruszać wolniej i uważnie obserwować ściółkę.
Koźlarz czerwony – warto rozglądać się w pobliżu osik
Innym przedstawicielem tej grupy jest koźlarz czerwony, zwracający uwagę pomarańczowym lub rudawym kapeluszem.
Jest to kolejny gatunek, którego okres występowania obejmuje wrzesień. W jego przypadku szczególnie istotne jest sąsiedztwo topoli osiki. Znalezienie odpowiednich drzew może więc mocno zawęzić teren poszukiwań.
Koźlarze są świetnym przykładem tego, dlaczego podczas grzybobrania warto nauczyć się przynajmniej podstawowego rozpoznawania drzew. Nie szukamy wtedy grzybów na przypadkowym hektarze lasu, ale wybieramy miejsca odpowiadające biologii konkretnych gatunków.
Maślak zwyczajny – młode sosny mogą zdradzić dobrą miejscówkę
Maślak zwyczajny jest w Polsce bardzo pospolity, a podczas dobrego wysypu potrafi pojawiać się całymi grupami.
Najbardziej charakterystycznym miejscem jego występowania są tereny związane z sosną. Szczególnie interesujące mogą być młodniki sosnowe, skraje lasów, trawiaste fragmenty przy przecinkach oraz miejsca, gdzie młode sosny rosną na bardziej otwartym terenie.
Kapelusz maślaka podczas wilgotnej pogody jest śliski i lepki, dzięki czemu grzyb zyskał swoją charakterystyczną nazwę.
Jeżeli więc we wrześniu trafimy na odpowiedni sosnowy fragment lasu, zdecydowanie warto zwolnić. Pierwszy zauważony maślak bardzo często nie jest jedynym rosnącym w okolicy.
Pieprznik jadalny, czyli kurka – we wrześniu nadal można ją znaleźć
Kurka kojarzy się przede wszystkim z latem, ale jej sezon nie kończy się wraz z sierpniem. Pieprznik jadalny może występować również we wrześniu, a przy odpowiedniej pogodzie spotkamy go także później.
Kurek warto szukać w lasach iglastych i mieszanych, między innymi w sąsiedztwie sosen, świerków i brzóz. Lubią fragmenty z mchem, borówkami oraz wilgotną ściółką.
Dużą zaletą podczas poszukiwań jest sposób ich występowania. Jeżeli znajdziemy jedną kurkę, warto bardzo dokładnie obejrzeć najbliższe otoczenie. Często niedaleko znajdują się kolejne owocniki, częściowo ukryte pomiędzy mchem i ściółką.
Trzeba jednak pamiętać, że pieprznik jadalny ma gatunki podobne. Nie należy rozpoznawać grzyba wyłącznie na podstawie żółtego lub pomarańczowego koloru kapelusza.
Mleczaj rydz – wrzesień rozpoczyna jego bardzo dobry okres
Jeszcze kilka kroków pomiędzy młodymi sosnami i nagle spod trawy przebija pomarańczowy kapelusz. Wrzesień to bardzo dobry czas na poszukiwanie rydzów.
Mleczaj rydz związany jest przede wszystkim z sosną. Warto szukać go w młodnikach, na skrajach lasów, polankach i w miejscach trawiastych, szczególnie na terenach odpowiednio wilgotnych.
Jedną z charakterystycznych cech rydza jest pomarańczowe mleczko pojawiające się po uszkodzeniu owocnika oraz późniejsze zielonkawe przebarwienia.
Nie jest to jednak powód, aby początkujący grzybiarz opierał identyfikację na jednej cesze. Rydze można pomylić z innymi mleczajami, w tym gatunkami niejadalnymi lub trującymi. Jeżeli nie jesteśmy całkowicie pewni oznaczenia, grzyb powinien pozostać w lesie.
Czubajka kania – we wrześniu warto patrzeć również na polany i skraje lasu
Nie wszystkie wrześniowe grzyby ukrywają się pomiędzy mchem pod zwartym drzewostanem. Czubajka kania często wybiera bardziej otwarte miejsca, między innymi polany, skraje lasów, pobocza leśnych dróg i prześwietlone fragmenty terenu.
Dorosła kania może osiągać imponujące rozmiary i z daleka przypominać rozłożony parasol. Wrzesień i początek jesieni są bardzo dobrym okresem jej występowania.
To jednak jeden z tych grzybów, przy których potrzebna jest szczególna ostrożność. Młodych, nierozwiniętych okazów nie powinny zbierać osoby bez doświadczenia, ponieważ cechy pozwalające na prawidłowe oznaczenie mogą nie być jeszcze dobrze widoczne, a pomyłki z muchomorami mogą mieć tragiczne konsekwencje.
Opieńki – wraz z postępem września rozpoczyna się kolejny etap sezonu
Kiedy początek jesieni nabiera rozpędu, coraz większą uwagę warto zwracać również na pniaki, podstawy drzew i martwe drewno. To właśnie tam pojawiają się opieńki.
W Polsce występuje kilka gatunków opieniek. Często potocznie określa się je zbiorczo jako opieńki miodowe, choć pod względem biologicznym nie zawsze jest to dokładne określenie.
Rosną zwykle w charakterystycznych skupiskach, czasami bardzo licznych. Ich sezon zaczyna się jesienią i może trwać jeszcze długo po zakończeniu głównego wysypu prawdziwków czy koźlarzy.
W przypadku opieniek szczególnie ważne jest prawidłowe rozpoznanie i obróbka. Nie wolno spożywać ich na surowo, a przed dalszym przygotowaniem wymagają odpowiedniej obróbki termicznej. Osoby niedoświadczone powinny zachować dodatkową ostrożność również ze względu na możliwość pomyłki z innymi grzybami rosnącymi na drewnie.
Gdzie najlepiej szukać grzybów we wrześniu?
Nie ma jednego rodzaju lasu, który zawsze zapewni pełny kosz. Znacznie lepiej dopasować miejsce do gatunku, którego szukamy.
Jeżeli wchodzę do sosnowego młodnika, zwracam większą uwagę na maślaki i rydze. W brzozowym zagajniku zaczynam wypatrywać koźlarzy. W starszym lesie iglastym i mieszanym zwiększa się szansa na spotkanie podgrzybków, a w odpowiednich stanowiskach również borowików. Na polanach i obrzeżach lasów warto natomiast rozglądać się za kaniami.
Najważniejszym drogowskazem pozostaje jednak pogoda. Wilgotna gleba oraz odpowiednia temperatura sprzyjają powstawaniu owocników, natomiast długotrwała susza może praktycznie zatrzymać wysyp mimo odpowiedniej pory roku.
Dlatego zamiast pytać wyłącznie „czy jest już wrzesień?”, warto obserwować, co działo się z pogodą w ostatnim czasie.
Jeden las może być pusty, a kilka kilometrów dalej zacznie się prawdziwy wysyp
To jeden z powodów, dla których prognozowanie grzybobrania jest tak trudne. Opady bywają bardzo lokalne. Jedna miejscowość może otrzymać solidną porcję deszczu, podczas gdy kilkanaście kilometrów dalej gleba nadal pozostaje sucha.
Znaczenie mają również rodzaj gleby, drzewostan, ukształtowanie terenu, zacienienie oraz zdolność ściółki do zatrzymywania wilgoci.
Brak grzybów w jednym lesie nie oznacza więc automatycznie, że nie ma ich w całym regionie.
We wrześniu szczególnie opłaca się obserwować różne typy stanowisk. Niekiedy wystarczy zmienić stary sosnowy bór na młodnik, przejść z suchego wzniesienia w bardziej wilgotne obniżenie albo odwiedzić fragment lasu z większym udziałem brzóz.
Jak zbierać grzyby bezpiecznie?
Najważniejsza zasada nie zmienia się niezależnie od doświadczenia: zbieramy wyłącznie grzyby, co do których mamy całkowitą pewność, że są jadalne.
Nie powinno się identyfikować grzyba wyłącznie na podstawie zdjęcia znalezionego w internecie, koloru kapelusza czy jednej charakterystycznej cechy. Również aplikacja w telefonie może być pomocą podczas nauki, ale nie powinna być jedyną podstawą decyzji o zjedzeniu znalezionego okazu.
Szczególnie ostrożnie należy traktować bardzo młode owocniki. Wiele cech charakterystycznych dla danego gatunku nie jest wtedy jeszcze w pełni rozwiniętych.
Grzyby najlepiej zbierać do przewiewnego koszyka, a nie zamkniętej foliowej torby. Do domu powinny trafiać wyłącznie zdrowe, świeże okazy. Starych, rozkładających się i silnie zarobaczonych grzybów nie warto zabierać.
Jeżeli istnieje jakakolwiek wątpliwość dotycząca oznaczenia gatunku, najbezpieczniejszą decyzją jest pozostawienie go w lesie albo skorzystanie z pomocy grzyboznawcy lub klasyfikatora grzybów.
Co najczęściej można znaleźć w polskich lasach we wrześniu?
Jeżeli pogoda dopisuje, wrzesień daje możliwość zebrania naprawdę różnorodnego koszyka. Wśród najbardziej charakterystycznych i popularnych grzybów jadalnych tego okresu można wymienić borowika szlachetnego, podgrzybka brunatnego, koźlarza babkę, koźlarza czerwonego, maślaka zwyczajnego, pieprznika jadalnego, mleczaja rydza oraz czubajkę kanię. Wraz z rozwojem jesieni coraz wyraźniej zaznacza się również sezon na opieńki.
Nie warto jednak wchodzić do lasu z przekonaniem, że konkretnego dnia „muszą być grzyby”. Wrzesień daje duże możliwości, ale ostatecznie to pogoda, wilgotność podłoża i lokalne warunki decydują, czy wrócimy z pełnym koszem.
I właśnie dlatego dwa wrześniowe grzybobrania, nawet przeprowadzone w odstępie kilku dni w tym samym lesie, potrafią wyglądać zupełnie inaczej.
Zobacz koniecznie:
Objawy zatrucia grzybami – co wiedzieć i jak działać szybko
Jak suszyć grzyby w piekarniku? 40–55°C termoobieg i uchylone drzwiczki.
W jakiej temperaturze suszyć grzyby?
Jak mrozić grzyby – kompletny poradnik krok po kroku (prawdziwki, podgrzybki, maślaki, kurki)
Jak długo gotować grzyby? Świeże, suszone, mrożone
ATLAS: Grzyby jadalne | Grzyby trujące
Obserwuj nas na Facebook-u.
Sprawdź również aplikację GDZIE NA GRZYBY – Aktualna mapa grzybowa tworzona przez społeczność grzybiarzy w Polsce.
