Kupujesz ładne deski, wyrównujesz je, przepuszczasz przez grubościówkę, docinasz elementy niemal co do milimetra, kleisz blat i wszystko wygląda idealnie. Po kilku tygodniach pojawiają się jednak szczeliny, blat zaczyna się wyginać albo drzwi szafki przestają pasować. Bardzo często problem nie rozpoczął się podczas klejenia czy montażu, lecz znacznie wcześniej – drewno zostało obrobione przy niewłaściwej wilgotności.
Drewno nie przestaje reagować na otoczenie po ścięciu drzewa. Oddaje i pobiera wilgoć z powietrza przez cały okres użytkowania, dlatego jego wymiary nie są całkowicie stałe. Powłoka ochronna może ten proces spowolnić, ale go nie zatrzymuje. Z tego powodu przed rozpoczęciem poważniejszej obróbki warto zmierzyć wilgotność desek i dopasować ją do miejsca, w którym gotowy przedmiot będzie używany.
Wilgotność drewna to jedna z najważniejszych rzeczy, które trzeba sprawdzić przed wykonaniem blatu, stołu, szafki, łóżka czy innego projektu z litego drewna. Zbyt mokra deska może po obróbce wyschnąć, skurczyć się, wygiąć albo skręcić, nawet jeśli podczas pracy wyglądała na idealnie prostą.
Do większości domowych projektów stolarskich przeznaczonych do wnętrz bardzo dobrym poziomem jest około 8–10% wilgotności. W przypadku elementów użytkowanych na zewnątrz drewno może mieć nieco więcej, ponieważ na dworze i tak będzie pracowało w warunkach wyższej wilgotności powietrza.
Ile procent wilgotności powinno mieć drewno?
Spis treści
Najprościej można przyjąć:
| Zastosowanie | Zalecana wilgotność drewna przed obróbką |
|---|---|
| Blaty stołów | 8–10% |
| Szafki, komody, stoliki nocne | 8–10% |
| Łóżka i meble pokojowe | 8–10% |
| Półki i regały | 8–10% |
| Blaty klejone | 8–10% |
| Deski do krojenia | 8–10% |
| Deski sztorcowe | 8–10% |
| Projekty do ogrzewanych wnętrz | około 7–10% |
| Meble ogrodowe | około 12–15% |
| Konstrukcje zewnętrzne | około 12–18%, zależnie od zastosowania |
9–10% można więc uznać za bardzo bezpieczny i praktyczny poziom dla większości domowej stolarki.
Nie oznacza to jednak, że każda deska musi mieć dokładnie 9,0%. Ważniejsze jest, żeby cały materiał przeznaczony do jednego projektu miał zbliżoną wilgotność i był już ustabilizowany.
Dlaczego nie warto robić mebli z mokrych desek?
Świeże albo niedosuszone drewno zawiera dużo wody. Wraz z wysychaniem zmienia swoje wymiary.
Największe zmiany zachodzą przede wszystkim na szerokości i grubości deski, a znacznie mniejsze wzdłuż włókien.
Jeżeli więc wykonamy blat z desek mających 18–20% wilgotności, a później wniesiemy go do ogrzewanego domu, drewno zacznie dalej wysychać.
Może wtedy:
- zwęzić się,
- zmniejszyć swoją grubość,
- wygiąć się,
- skręcić,
- zrobić się łódkowate,
- popękać,
- utworzyć szczeliny pomiędzy elementami.
Dlatego piękna, równa deska kupiona w tartaku niekoniecznie jest jeszcze gotowym materiałem stolarskim.
Dlaczego wilgotność ma znaczenie przed wyrówniarką i grubościówką?
Załóżmy, że mamy deskę o grubości 45 mm i chcemy przygotować element 40 mm.
Przepuszczamy ją przez wyrówniarkę, a następnie grubościówkę. Otrzymujemy idealnie płaską deskę.
Jeżeli jednak materiał był jeszcze wilgotny, po dalszym wysychaniu mogą ujawnić się naprężenia znajdujące się wewnątrz drewna.
Deska, która dzień wcześniej była prosta, może ponownie się wygiąć.
Dlatego przy wartościowym materiale dobrze jest najpierw wykonać obróbkę wstępną z pozostawieniem niewielkiego zapasu, pozostawić drewno na jakiś czas do stabilizacji, a dopiero później strugać je do ostatecznego wymiaru.
20% wilgotności to nie jest suche drewno meblowe
To ważne, bo w ogłoszeniach można spotkać drewno określane jako „suche”, które ma kilkanaście procent wilgotności.
Do konstrukcji budowlanych może to być całkowicie normalne.
Do wykonania klejonego blatu stołu stojącego w salonie już niekoniecznie.
Jeżeli tarcica ma około:
18–20% – przed wykonaniem mebla do domu powinna jeszcze wyschnąć.
Przy:
12–15% – jest już znacznie lepiej, ale do precyzyjnej stolarki wewnętrznej nadal warto zejść niżej.
Przy:
8–10% – można spokojnie przygotowywać większość domowych projektów stolarskich.
A co z drewnem do ogrodu?
Tutaj sytuacja jest trochę inna.
Ławka ogrodowa, stół na taras czy drewniana donica nie będą przebywały w takim samym środowisku jak szafka nocna w ogrzewanej sypialni.
Na zewnątrz drewno będzie okresowo pobierało znacznie więcej wilgoci.
Dlatego nie ma potrzeby suszenia każdego elementu ogrodowego do 8%.
Drewno mające około 12–15% wilgotności może być bardzo dobrym materiałem do wykonania mebla ogrodowego.
Jeżeli jednak mamy drewno wysuszone do 9–10%, również możemy je wykorzystać na zewnątrz. Trzeba jedynie pamiętać, że po wystawieniu do ogrodu zacznie zwiększać swoją wilgotność i może nieznacznie zwiększyć wymiary.
Konstrukcja powinna więc pozwalać drewnu na naturalną pracę.
Nie zabezpieczaj bardzo mokrego drewna
Częsty błąd wygląda tak:
kupujemy mokre deski → robimy konstrukcję → od razu nakładamy olej, lakier albo farbę.
To kiepska kolejność.
Powłoka ochronna ogranicza tempo wymiany wilgoci pomiędzy drewnem a otoczeniem. Nie zatrzymuje jej całkowicie, ale może znacząco spowolnić dalsze wysychanie.
Jeżeli zamkniemy dużo wilgoci wewnątrz deski, materiał nadal będzie próbował osiągnąć równowagę z otoczeniem.
Efektem mogą być:
odkształcenia, pękanie drewna, problemy z powłoką oraz nierównomierne wysychanie.
Dlatego prawidłowa kolejność jest prosta:
suszenie → stabilizacja drewna → obróbka → montaż → zabezpieczenie powierzchni.
Olej nie zatrzymuje pracy drewna
To również warto wyjaśnić początkującym.
Po olejowaniu blat albo deska do krojenia nie stają się całkowicie odporne na zmianę wilgotności.
Drewno nadal pobiera i oddaje wilgoć, tylko dzieje się to wolniej.
Tak samo jest z lakierami i innymi powłokami. Mogą mocno ograniczyć wymianę wilgoci, ale nie zmieniają litego drewna w materiał całkowicie stabilny wymiarowo.
Deski sztorcowe wymagają szczególnej uwagi
Przy wykonaniu deski sztorcowej sklejamy ze sobą wiele niewielkich kawałków drewna.
Jeżeli część elementów będzie miała 8%, a inne 15%, po sklejeniu zaczną dążyć do wyrównania wilgotności.
Może to powodować naprężenia.
Dlatego przed klejeniem wszystkie elementy powinny mieć możliwie podobną wilgotność.
Ta sama zasada dotyczy:
blatów klejonych, szerokich paneli, frontów meblowych oraz innych elementów wykonywanych z wielu desek.
Czy drewno sezonowane na dworze osiągnie 9%?
Niekoniecznie.
Drewno ułożone pod zadaszeniem na przekładkach będzie stopniowo wysychało, ale nie może wyschnąć bardziej, niż pozwalają na to warunki otoczenia.
Jeżeli powietrze jest wilgotne, deski zatrzymają się na wyższym poziomie wilgotności.
Dlatego tarcica sezonowana naturalnie bardzo często ma kilkanaście procent wilgotności.
Jeżeli potrzebujemy około 8–10% do stolarki meblowej, materiał może wymagać dodatkowego dosuszenia albo przechowywania w suchym pomieszczeniu.
Wilgotnościomierz warto mieć od początku
Przy pracy z litym drewnem wilgotnościomierz jest jednym z najbardziej użytecznych prostych narzędzi.
Nie trzeba zgadywać, czy deska jest już sucha.
Wystarczy pomiar.
Nie należy jednak przykładać miernika tylko w jednym miejscu.
Najlepiej sprawdzić:
kilka desek z partii oraz kilka miejsc na każdej desce.
Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do grubych desek, ponieważ powierzchnia może być już stosunkowo sucha, podczas gdy środek nadal zawiera więcej wilgoci.
Nie mierz tylko końca deski
Czoło deski wysycha szybciej niż jej środkowa część.
Jeżeli zmierzymy wilgotność wyłącznie przy samym końcu, możemy otrzymać wynik niższy niż w rzeczywistości ma większość materiału.
Dlatego pomiar warto wykonywać dalej od czoła deski i w kilku punktach.
Przy tarcicy 40–60 mm ma to szczególne znaczenie.
Najlepsza wilgotność drewna? Taka, przy której będzie później pracowało
To najważniejsza zasada całego tematu.
Do większości projektów stojących w domu warto celować w około 8–10% wilgotności.
To bardzo dobry poziom dla:
stołów, blatów, szafek, komód, łóżek, stolików, półek, desek do krojenia i desek sztorcowych.
Na zewnątrz około 12–15% jest zazwyczaj całkowicie odpowiednie, ponieważ drewno będzie później przebywało w bardziej wilgotnym środowisku.
Najważniejsze jest natomiast jedno: nie rozpoczynać precyzyjnej obróbki z drewna, które nadal intensywnie wysycha.
Dobrze wysuszona i ustabilizowana deska jest znacznie łatwiejsza do obróbki i daje dużo większą szansę, że wykonany z niej blat czy mebel zachowa właściwy kształt przez kolejne lata.
Inne ciekawe artykuły o podstawach stolarstwa:
Wodowanie drewna – na czym polega i jaki jest cel?
Czym się różni wyrówniarka od grubościówki?
Własna stolarnia – jaki sprzęt jest niezbędny na start? Kompletny przewodnik dla początkujących
Pilarka tarczowa czy ukośnica? Czym się różnią i którą wybrać do warsztatu?
Lamelownica do drewna – jak działa, jakie lamelki kupić i dlaczego warto ją mieć?
Ile desek wychodzi z 1 m³ drewna? Prosty sposób liczenia tarcicy przed zakupem
Obserwuj mnie na Facebook-u.
