Żeń-szeń, czyli Panax spp., to jedna z najbardziej cenionych roślin wzmacniających w tradycyjnej medycynie Wschodu. Jego historia stosowania sięga tysięcy lat, a sam korzeń był traktowany jako środek wyjątkowy – przeznaczony dla osób osłabionych, przemęczonych, narażonych na choroby lub potrzebujących odbudowy sił.
W zielarstwie najważniejszą częścią żeń-szenia jest korzeń. To właśnie on był używany jako środek wzmacniający, pobudzający, poprawiający ogólną odporność organizmu i pomagający przy wyczerpaniu. Wyróżnia się kilka ważnych gatunków żeń-szenia, między innymi żeń-szeń koreański, żeń-szeń amerykański i żeń-szeń krwisty.
Zajrzyj do naszego obszernego działu z ziołami.
Obserwuj nas na YouTube.
Żeń-szeń – roślina o długiej tradycji
Spis treści
Żeń-szeń był znany w Chinach od tysięcy lat. W dawnych opisach traktowano go niemal jak korzeń przywracający siły życiowe. Był ceniony tak bardzo, że trafiał także do Europy jako luksusowy surowiec dla osób zamożnych.
W Europie używano żeń-szenia między innymi przy przemęczeniu i osłabieniu organizmu. Później popularność tej rośliny wzrosła również w Ameryce, gdzie odkryto naturalne skupiska żeń-szenia amerykańskiego.
Charakter żeń-szenia
Wszystkie gatunki żeń-szenia mają smak słodki i lekko gorzki. Różnią się jednak charakterem i kierunkiem działania.
Żeń-szeń koreański jest cieplejszy i bardziej pobudzający.
Żeń-szeń amerykański ma charakter chłodny i jest używany przy osłabieniu z gorącem, suchością lub kaszlem.
Żeń-szeń krwisty jest gorzki i ciepły, a jego działanie koncentruje się bardziej na krwi, krążeniu i gojeniu.
To ważne rozróżnienie, bo żeń-szeń nie jest jedną, identycznie działającą rośliną. Poszczególne gatunki mają różne zastosowania i nie zawsze można stosować je zamiennie.
Najważniejsze składniki żeń-szenia
Żeń-szeń zawiera między innymi:
- glikozydy steroidalne,
- saponiny,
- olejek lotny,
- witaminę D,
- związki acetylenowe,
- sterole.
To właśnie obecność saponin i innych związków aktywnych sprawia, że żeń-szeń był traktowany jako roślina wpływająca na ogólną kondycję organizmu, wytrzymałość, odporność i zdolność regeneracji.
Działanie żeń-szenia według tradycyjnego zastosowania
Żeń-szeń opisywany jest jako roślina:
- wzmacniająca,
- pobudzająca,
- wspierająca prawidłowy poziom cukru,
- wspierająca prawidłowy poziom cholesterolu,
- zwiększająca ogólną odporność organizmu.
Najważniejsze jest jednak jego działanie wzmacniające. Żeń-szeń był stosowany tam, gdzie organizm był wyczerpany, osłabiony, długo dochodził do siebie lub potrzebował odbudowy po chorobie.
Żeń-szeń koreański – korzeń na siłę i wyczerpanie
Żeń-szeń koreański, czyli Panax ginseng, jest jednym z najbardziej cenionych surowców zielarskich. W tradycyjnym ujęciu traktowano go jako roślinę wzmacniającą typu yang, czyli pobudzającą, rozgrzewającą i dodającą energii.
Stosowano go przy osłabieniu, wyczerpaniu, spadku sił i zmęczeniu. Łączono go również ze wsparciem śledziony i płuc, a także ze wzmacnianiem układu odpornościowego.
Żeń-szeń koreański był więc korzeniem dla osób słabych, przemęczonych, wychłodzonych lub potrzebujących odbudowy energii życiowej.
Żeń-szeń amerykański – łagodniejszy i chłodniejszy
Żeń-szeń amerykański, czyli Panax quinquefolius, ma inny charakter. Tradycyjnie opisywano go jako surowiec typu yin, stosowany w stanach gorączkowych oraz przy wyczerpaniu związanym z osłabieniem płuc.
Używano go przy kaszlu wynikającym z osłabienia płuc, gruźlicy i dolegliwościach po chorobach osłabiających układ oddechowy.
W praktyce oznacza to, że żeń-szeń amerykański nie jest tak silnie rozgrzewający jak koreański. Może być lepiej dopasowany do osób, które są osłabione, ale jednocześnie mają objawy suchości, gorąca lub przewlekłego kaszlu.
Żeń-szeń krwisty – wsparcie krwi, krążenia i gojenia
Trzeci ważny gatunek to Panax notoginseng, czyli żeń-szeń krwisty. W Chinach znany jest jako roślina związana z krwią. Tradycyjnie przypisywano mu podwójne działanie: wspieranie przepływu krwi oraz pomoc przy tamowaniu krwawień, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych.
Stosowano go wspomagająco przy chorobie wieńcowej i dusznicy bolesnej. Kojarzono go również z gojeniem ran i regeneracją tkanek.
Ten gatunek żeń-szenia ma więc inny profil niż typowo wzmacniający żeń-szeń koreański. Bardziej łączy się z krążeniem, ranami, krwawieniami i odbudową uszkodzonych tkanek.
Nagietek lekarski – kwiat na skórę, stany zapalne i gojenie ran
Kapusta warzywna – liście, sok i tradycyjne zastosowanie w domowym zielarstwie
Ogórecznik lekarski – zioło na stres, kaszel, skórę i wzmocnienie organizmu
Żeń-szeń przy zmęczeniu i osłabieniu
Najbardziej znane zastosowanie żeń-szenia dotyczy zmęczenia. Używano go przy przemęczeniu, osłabieniu organizmu i wyczerpaniu.
W tradycyjnym ujęciu żeń-szeń nie był traktowany jak zwykły stymulant. Miał raczej wzmacniać fundament organizmu, poprawiać odporność na obciążenia i wspierać powrót sił. Dlatego stosowano go okresowo, a nie bez przerwy.
Dobrym przykładem takiego podejścia jest sezonowe wzmacnianie organizmu przed zimą. Żeń-szeń stosowano przez ograniczony czas, po czym robiono przerwę.
Żeń-szeń a odporność
Żeń-szeń był również stosowany jako środek wzmacniający odporność. Szczególnie żeń-szeń koreański łączono z poprawą sił organizmu i większą odpornością na obciążenia.
W praktyce chodziło o ogólną poprawę kondycji organizmu. Osoba mniej wyczerpana, lepiej odżywiona i silniejsza łatwiej radzi sobie z okresem chłodu, infekcjami i stresem.
Żeń-szeń a cukier i cholesterol
Żeń-szeń bywał łączony ze wsparciem prawidłowego poziomu cukru i cholesterolu we krwi. To ważne, ale wymaga ostrożnego podejścia.
Osoby stosujące leki na cukrzycę, cholesterol, serce lub ciśnienie nie powinny traktować żeń-szenia jak zwykłej herbatki. Przy takich problemach zdrowotnych konieczna jest rozwaga, ponieważ zioła wzmacniające mogą wpływać na organizm szerzej niż tylko na poziom energii.
Formy stosowania żeń-szenia
Żeń-szeń można stosować w kilku tradycyjnych formach. Najczęściej wykorzystywano odwar, nalewkę oraz sproszkowany korzeń w kapsułkach lub tabletkach.
Odwar z żeń-szenia koreańskiego
Odwar przygotowywano z korzenia i stosowano jako środek ogólnie wzmacniający.
Nalewka z żeń-szenia koreańskiego
Nalewkę używano przy biegunce związanej z osłabieniem czynności trawiennych. Stosowano ją także przy astmie, chronicznym kaszlu, łzawym katarze oraz w osłabieniu.
Proszek z żeń-szenia koreańskiego
Sproszkowany korzeń przyjmowano w kapsułkach lub tabletkach jako środek wzmacniający.
Nalewka z żeń-szenia amerykańskiego
Nalewkę z żeń-szenia amerykańskiego pito jako środek wzmacniający lub łączono z innymi ziołami przy suchym, chronicznym kaszlu oraz osłabieniu płuc.
Proszek z żeń-szenia amerykańskiego
Proszek stosowano w kapsułkach lub tabletkach przy niedoborze yin, czyli stanie osłabienia połączonym z suchością, gorącem lub wyczerpaniem.
Proszek z żeń-szenia krwistego
Żeń-szeń krwisty stosowano w kapsułkach lub tabletkach przy zranieniach, krwawieniach i bólach. Przy poważniejszych problemach zdrowotnych takie zastosowanie wymaga konsultacji ze specjalistą.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Panax notoginseng, czyli żeń-szeń krwisty, nie powinien być stosowany w czasie ciąży, ponieważ może niekorzystnie wpływać na jej przebieg.
W przypadku Panax ginseng należy zachować ostrożność przy dużych dawkach lub długotrwałym stosowaniu. Możliwe są działania niepożądane, takie jak nadmierne pobudzenie, bezsenność czy wzrost ciśnienia.
Żeń-szenia nie należy łączyć z dużą ilością innych środków silnie pobudzających, takich jak kawa, mocna herbata czy napoje typu cola. To ważne zwłaszcza u osób wrażliwych, z nadciśnieniem, bezsennością, kołataniem serca lub dużym napięciem nerwowym.
Żeń-szeń – podsumowanie
Żeń-szeń to jedna z najważniejszych roślin wzmacniających w tradycyjnym zielarstwie. Najczęściej stosowano jego korzeń jako środek poprawiający siły, odporność, wytrzymałość i ogólną kondycję organizmu.
Żeń-szeń koreański był używany przy osłabieniu, zmęczeniu i potrzebie rozgrzania organizmu. Żeń-szeń amerykański miał łagodniejszy, chłodniejszy charakter i był stosowany przy osłabieniu płuc, suchym kaszlu oraz stanach gorączkowych. Żeń-szeń krwisty łączono przede wszystkim z krwią, krążeniem, krwawieniami i gojeniem ran.
To roślina cenna, ale wymagająca rozsądku. Nie powinna być stosowana bez przerw, w zbyt dużych dawkach ani razem z dużą ilością środków pobudzających. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży, osoby z nadciśnieniem, bezsennością oraz osoby przyjmujące leki na choroby przewlekłe.
