Nagietek lekarski, czyli Calendula officinalis, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych roślin zielarskich. Jego złociste, pomarańczowe kwiaty od dawna były cenione zarówno w domowej medycynie, jak i w pielęgnacji skóry. Nagietek miał szczególne znaczenie przy ranach, stanach zapalnych, chorobach skóry, problemach jamy ustnej oraz dolegliwościach kobiecych.
To roślina łagodna w wyglądzie, ale bardzo praktyczna w zastosowaniu. Wykorzystywano głównie płatki kwiatowe, z których przygotowywano napary, nalewki, płyny do płukania, kompresy, kremy, ekstrakty olejowe i preparaty zewnętrzne.
Zajrzyj do naszego obszernego działu z ziołami.
Obserwuj nas na YouTube.
Nagietek lekarski – roślina ceniona przez zielarzy
Spis treści
Nagietek opisywany jest jako roślina o charakterze nieco gorzkim, ostrym, wysuszającym i delikatnie ochładzającym. To dobrze tłumaczy jego zastosowanie przy stanach zapalnych, gorącu skóry, ranach, podrażnieniach i infekcjach.
Dawniej kwiaty nagietka stosowano nie tylko zewnętrznie. Wykorzystywano je również wewnętrznie przy problemach kobiecych, zatruciach, gorączce, krążeniu i zaburzeniach trawiennych. Mimo to najbardziej znany kierunek działania nagietka dotyczy skóry.
Jakie części nagietka są używane?
Najważniejszym surowcem są płatki kwiatowe. Wykorzystuje się je zarówno świeże, jak i suszone.
Płatki zbiera się od wczesnego lata do późnej jesieni. Można suszyć całe koszyczki kwiatowe, ale za lepszy surowiec uznawane są same płatki. To właśnie one najczęściej trafiają do naparów, nalewek, maści, kremów i ekstraktów olejowych.
W zielarstwie wykorzystuje się także olejek oraz gotowe kremy nagietkowe, jednak główną bazą pozostają płatki nagietka.
Najważniejsze składniki nagietka
Nagietek zawiera między innymi:
- saponiny,
- flawonoidy,
- śluz,
- olejek eteryczny,
- substancje goryczowe,
- żywice,
- związki sterolowe,
- związki trójterpenowe.
Ten skład tłumaczy tradycyjne zastosowanie nagietka jako rośliny łagodzącej, przeciwzapalnej, antyseptycznej i wspierającej regenerację tkanek.
Działanie nagietka według tradycyjnego zastosowania
Nagietek opisywany jest jako roślina:
- ściągająca,
- antyseptyczna,
- grzybobójcza,
- przeciwzapalna,
- żółciopędna,
- przyspieszająca gojenie ran,
- regulująca miesiączkowanie.
To pokazuje, że nagietek nie był traktowany wyłącznie jako roślina „na skórę”. Jego zastosowanie było szersze i obejmowało także układ pokarmowy, kobiece dolegliwości oraz infekcje jamy ustnej.
Kapusta warzywna – liście, sok i tradycyjne zastosowanie w domowym zielarstwie
Ogórecznik lekarski – zioło na stres, kaszel, skórę i wzmocnienie organizmu
Owies zwyczajny – zboże wzmacniające nerwy, skórę i organizm
Nagietek na rany i uszkodzenia skóry
Najbardziej znane zastosowanie nagietka dotyczy skóry. Płatki stosowano zewnętrznie przy ranach, owrzodzeniach, podrażnieniach, zapalnych zmianach skórnych oraz miejscach, które trudno się goiły.
Kompres z naparu przykładano na wolno gojące się rany i żylaki. To klasyczne zastosowanie nagietka: roślina miała oczyszczać, łagodzić i wspierać naturalną odbudowę tkanek.
Krem z nagietkiem stosowano przy stanach zapalnych skóry, suchej skórze, zranieniach, bolących sutkach w okresie karmienia oraz przy zapaleniu sutków.
Nagietek przy problemach jamy ustnej i dziąseł
Nagietek wykorzystywano również do płukania jamy ustnej. Płyn do płukania ust stosowano przy owrzodzeniach, chorobach dziąseł oraz innych stanach zapalnych w obrębie jamy ustnej.
Takie zastosowanie wynika z działania ściągającego i antyseptycznego. Napar z nagietka mógł być używany miejscowo tam, gdzie błona śluzowa była podrażniona, zaczerwieniona lub wymagała łagodnego oczyszczenia.
Nagietek a kobiece dolegliwości
Nagietek stosowano także przy dolegliwościach związanych z miesiączkowaniem. Nalewkę wykorzystywano przy nieregularnych lub bolesnych miesiączkach.
Roślina była również opisywana jako zioło regulujące miesiączkowanie. W tradycyjnym zielarstwie łączono więc jej działanie nie tylko ze skórą, ale także z kobiecym układem rozrodczym.
Przy silnych bólach, bardzo obfitym krwawieniu, plamieniach między miesiączkami lub nagłej zmianie cyklu nie należy jednak opierać się wyłącznie na ziołach. W takich sytuacjach potrzebna jest diagnostyka.
Nagietek przy problemach trawiennych
Nagietek miał również zastosowanie wewnętrzne. Napar z płatków stosowano przy dolegliwościach związanych z okresem przekwitania, bolesnym miesiączkowaniu, nieżycie żołądka i zapaleniu przełyku.
Jego delikatnie gorzki charakter mógł wspierać trawienie, a właściwości przeciwzapalne tłumaczą użycie przy podrażnieniach przewodu pokarmowego.
Nagietek przy infekcjach grzybiczych
Nagietkowi przypisywano także działanie grzybobójcze. Olejek eteryczny z nagietka wykorzystywano miejscowo między innymi przy pleśniawce pochwy. W tradycyjnych preparatach łączono go również z innymi olejkami o podobnym kierunku działania.
W praktyce oznacza to, że nagietek był stosowany przy problemach grzybiczych, zwłaszcza miejscowo. Jednocześnie takie zastosowanie wymaga ostrożności, szczególnie przy gotowych preparatach dopochwowych.
Formy stosowania nagietka
Nagietek można stosować w kilku tradycyjnych formach. Najczęściej wykorzystywano napar z płatków, nalewkę, kompres, płyn do płukania ust, krem, ekstrakt olejowy oraz olejek eteryczny.
Napar z płatków
Napar stosowano przy dolegliwościach związanych z okresem przekwitania, bolesnym miesiączkowaniu, nieżycie żołądka i zapaleniu przełyku.
Nalewka
Nalewkę wykorzystywano przy osłabionym trawieniu oraz przy nieregularnych i bolesnych miesiączkach.
Kompres
Kompres z naparu przykładano na wolno gojące się rany i żylaki.
Płyn do płukania ust
Napar stosowano jako płukankę przy owrzodzeniach jamy ustnej i chorobach dziąseł.
Krem
Krem nagietkowy używano przy stanach zapalnych skóry, suchej skórze, ranach, bolących sutkach i zapaleniu sutków.
Ekstrakt olejowy
Ekstrakt olejowy stosowano przy odmrożeniach, hemoroidach i pękaniu włosowatych naczyń krwionośnych.
Olejek eteryczny
Olejek eteryczny wykorzystywano miejscowo, między innymi przy pleśniawce pochwy oraz jako dodatek do kąpieli w stanach nerwowego niepokoju lub obniżonego nastroju.
Przeciwwskazania i ostrożność
Nagietka nie należy używać, jeśli występuje alergia na tę roślinę lub jej olejek eteryczny.
Ostrożność powinny zachować również osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych, czyli między innymi astry, złocienie i pokrewne gatunki. Nagietek należy właśnie do tej grupy roślin, dlatego u osób wrażliwych może wywołać reakcję alergiczną.
Ważne jest też rozróżnienie nazw. Nagietek lekarski to Calendula officinalis. Nie należy mylić go z roślinami z rodzaju Tagetes, które również bywają potocznie nazywane nagietkami, ale są innymi roślinami.
Nagietek lekarski – podsumowanie
Nagietek lekarski to jedno z najważniejszych ziół stosowanych przy problemach skórnych. Jego płatki wykorzystywano przy ranach, owrzodzeniach, stanach zapalnych, suchej skórze, chorobach dziąseł, pleśniawce, żylakach i pękających naczynkach.
Roślina miała również zastosowanie wewnętrzne: przy problemach trawiennych, zapaleniu przełyku, nieżycie żołądka, bolesnym miesiączkowaniu i dolegliwościach okresu przekwitania.
Najcenniejszym surowcem są płatki kwiatowe zbierane od wczesnego lata do późnej jesieni. To z nich przygotowuje się napary, nalewki, kremy, kompresy, płukanki i ekstrakty olejowe.
Nagietek jest rośliną bardzo praktyczną, ale jak każde zioło wymaga rozsądku. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na nagietek, jego olejek lub inne rośliny z rodziny astrowatych.
