Po zakończeniu zbiorów ogórków grządka często pozostaje pusta już w sierpniu. Nie warto zostawiać jej bez roślin aż do wiosny. Dobrze dobrany poplon osłania powierzchnię ziemi, ogranicza rozwój chwastów, dostarcza materii organicznej i pomaga utrzymać lepszą strukturę gleby.
Najbardziej uniwersalnym wyborem po ogórkach jest facelia, natomiast na grządkach opróżnionych później dobrze sprawdzają się owies, żyto lub mieszanki zbóż z wyką. Gorczyca i rzodkiew oleista rosną bardzo szybko, ale nie powinny być stosowane bez zastanowienia – należą do tej samej rodziny co kapusta, kalafior, brokuł i rzodkiewka.
Międzyplony mogą zwiększać ilość materii organicznej, chronić ziemię przed erozją, poprawiać jej właściwości fizyczne i biologiczne oraz ograniczać zachwaszczenie. Rośliny bobowate dodatkowo wiążą azot atmosferyczny dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi.
Co to jest poplon i dlaczego warto wysiać go po warzywach?
Spis treści
Poplon, nazywany także międzyplonem, to roślina uprawiana pomiędzy dwoma plonami głównymi. W ogrodzie warzywnym najczęściej wysiewa się go po zakończeniu zbiorów, a następnie ścina przed zimą albo pozostawia do wiosny.
Jego zadaniem nie musi być uzyskanie plonu do jedzenia. Rośliny mają przede wszystkim:
- przykryć odsłoniętą ziemię,
- przechwycić składniki pokarmowe pozostałe po warzywach,
- ograniczyć wzrost chwastów,
- wytworzyć korzenie rozluźniające podłoże,
- dostarczyć zielonej masy przeznaczonej na ściółkę lub nawóz zielony.
Największą wartość daje nie sama nazwa gatunku, ale szybkie i równomierne pokrycie grządki. Poplon wysiany zbyt późno albo do suchej gleby może wytworzyć niewiele biomasy. O jego powodzeniu decydują termin siewu, wilgotność oraz długość pozostałego okresu wegetacyjnego.
| Roślina na poplon | Najważniejsza zaleta | Najlepsze zastosowanie | Kiedy zachować ostrożność |
|---|---|---|---|
| Facelia błękitna | Szybko osłania ziemię i dobrze uzupełnia płodozmian | Po ogórkach, pomidorach, cebuli, ziemniakach i kapustnych | Przy bardzo późnym siewie może wytworzyć mało masy |
| Owies | Szybko rośnie i tworzy dużo zielonej masy | Po ogórkach, warzywach kapustnych, ziemniakach i korzeniowych | Nie jest źródłem biologicznie wiązanego azotu |
| Wyka z owsem | Łączy osłonę gleby z udziałem rośliny bobowatej | Po ogórkach, pomidorach, dyniach i warzywach korzeniowych | Nie jest najlepszym wyborem bezpośrednio po grochu, fasoli lub bobie |
| Gorczyca biała | Bardzo szybko wschodzi i zagłusza chwasty | Po ogórkach, pomidorach, cebuli i fasoli | Nie stosować przed ani po warzywach kapustnych |
| Rzodkiew oleista | Tworzy mocny korzeń i dużo biomasy | Na zbitej glebie po warzywach niekapustnych | Należy do rodziny kapustowatych |
| Gryka | Szybko pokrywa grządkę podczas ciepłej pogody | Po warzywach zbieranych w lipcu lub na początku sierpnia | Jest wrażliwa na przymrozki i nie nadaje się do późnego siewu |
| Żyto ozime | Pozostaje zielone zimą i długo chroni ziemię | Po późno zbieranych pomidorach, dyniach i ziemniakach | Wiosną trzeba je odpowiednio wcześnie ściąć |
| Żyto z wyką ozimą | Zapewnia trwałą okrywę i różnorodną biomasę | Na grządki zwalniane od połowy sierpnia do jesieni | Nie wybierać przed bardzo wczesnym wiosennym siewem |
1. Facelia – najbardziej uniwersalny poplon po ogórkach
Facelia błękitna jest jednym z najbezpieczniejszych wyborów do przydomowego warzywnika. Nie należy do rodzin, z których pochodzą najczęściej uprawiane warzywa, dlatego łatwo włączyć ją do zmianowania.
Szybko kiełkuje, tworzy delikatny system korzeniowy i zieloną masę, która po rozdrobnieniu stosunkowo łatwo się rozkłada. Dobrze sprawdza się po:
- ogórkach,
- cukiniach i dyniach,
- pomidorach i papryce,
- ziemniakach,
- cebuli i czosnku,
- marchwi, pietruszce i burakach,
- kapuście, kalafiorze oraz brokułach.
Facelia jest szczególnie przydatna tam, gdzie trudno zachować płodozmian, ponieważ nie zwiększa udziału ani dyniowatych, ani kapustowatych, ani psiankowatych, ani bobowatych. Jeżeli pozwolimy części roślin zakwitnąć, kwiaty mogą być odwiedzane przez owady zapylające. Na nawóz zielony rośliny najczęściej ścina się jednak przed pełnym kwitnieniem, gdy łodygi są jeszcze miękkie.
2. Owies – dobry po ogórkach i warzywach kapustnych
Owies szybko tworzy korzenie oraz dużą ilość zielonej masy. Jest szczególnie dobrym wyborem po kapuście, brokule, kalafiorze i rzodkiewce, ponieważ nie jest z nimi spokrewniony.
Można go również siać po:
- ogórkach,
- pomidorach,
- ziemniakach,
- marchwi,
- cebuli,
- burakach.
Owies nie wiąże azotu atmosferycznego, ale pobiera składniki znajdujące się w ziemi i zatrzymuje je w swojej biomasie. Po rozkładzie resztek część tych składników może ponownie zostać wykorzystana przez kolejne uprawy. Gorczyca i owies należą do gatunków, które w stosunkowo krótkim czasie mogą wytworzyć dużo zielonej masy.
W przydomowym ogrodzie jego dodatkową zaletą jest podatność na silniejsze mrozy. Zmarznięte rośliny można pozostawić na powierzchni jako osłonę ziemi, a wiosną usunąć nadmiar resztek lub bardzo płytko wymieszać je z podłożem.
3. Owies z wyką – dobry poplon regeneracyjny
Mieszanka owsa z wyką łączy zalety dwóch różnych grup roślin. Owies szybko osłania ziemię i podpiera płożącą się wykę, natomiast wyka jako roślina bobowata może wiązać azot atmosferyczny.
Taki poplon sprawdzi się po warzywach intensywnie korzystających ze składników pokarmowych, między innymi po:
- ogórkach,
- dyniach,
- cukiniach,
- pomidorach,
- ziemniakach,
- selerze,
- porze.
Nie oznacza to, że po przekopaniu mieszanki gleba natychmiast otrzyma dużą dawkę łatwo dostępnego azotu. Składniki są stopniowo uwalniane dopiero podczas rozkładu biomasy, a efekt zależy od wzrostu roślin, warunków pogodowych i terminu ich zniszczenia.
Mieszanki mogą zapewniać więcej funkcji niż pojedynczy gatunek, ale ich skład trzeba dopasować do zmianowania.
Po fasoli, grochu, bobie i innych bobowatych lepiej wybrać owies bez wyki, facelię albo żyto. Unikanie częstego następstwa roślin z tej samej rodziny pomaga ograniczyć zmęczenie stanowiska oraz presję charakterystycznych chorób i szkodników.
4. Gorczyca – bardzo szybka, ale nie na każdą grządkę
Gorczyca biała jest popularna, ponieważ szybko wschodzi, tworzy zwartą okrywę i może skutecznie konkurować z młodymi chwastami. Na grządce po ogórkach zwykle ma dobre warunki, szczególnie gdy zostanie wysiana bezpośrednio po usunięciu starych roślin.
Może być stosowana po:
- ogórkach i dyniach,
- pomidorach,
- papryce,
- cebuli,
- marchwi,
- fasoli.
Najważniejsze ograniczenie wynika z jej przynależności do rodziny kapustowatych. Gorczycy nie należy wysiewać na grządce, na której rosły lub mają rosnąć kapusta, brokuł, kalafior, brukselka, jarmuż, rzodkiewka, rukola czy rzepa.
Poplony kapustowate mogą być żywicielami części tych samych patogenów co warzywa kapustne. Włączenie gorczycy do takiego zmianowania może zwiększać ryzyko utrzymywania się problemów, w tym kiły kapusty.
W polskich zaleceniach rolniczych gorczyca przeznaczona na poplon ścierniskowy powinna być wysiewana wcześnie, zwykle najpóźniej w pierwszej połowie sierpnia. W ogrodzie domowym dokładny rezultat będzie zależał od regionu, wilgotności ziemi i przebiegu jesieni.
5. Rzodkiew oleista – na cięższą i zbitą ziemię
Rzodkiew oleista szybko tworzy liście oraz mocniejszy korzeń niż facelia. Może być przydatna na grządkach, na których ziemia po sezonie jest zbita lub mało przepuszczalna.
Dobrze sprawdza się po:
- ogórkach,
- cukiniach,
- pomidorach,
- ziemniakach,
- cebuli,
- warzywach korzeniowych.
Podobnie jak gorczyca należy jednak do kapustowatych. Nie należy traktować jej jako neutralnego poplonu przed kapustą, kalafiorem, brokułem ani rzodkiewką. Informacja na opakowaniu, że konkretna odmiana jest wykorzystywana fitosanitarnie, nie znosi konieczności przestrzegania zmianowania.
6. Gryka – na grządkę opróżnioną wcześnie
Gryka ma sens przede wszystkim wtedy, gdy warzywa kończą plonowanie w lipcu lub w pierwszych dniach sierpnia. Lubi ciepło, szybko zakrywa powierzchnię ziemi, ale jest wrażliwa na przymrozki.
Można ją wysiać po:
- wczesnych ogórkach,
- ziemniakach wczesnych,
- cebuli,
- czosnku,
- grochu,
- bobie.
Nie jest dobrym wyborem na grządkę zwolnioną późną jesienią. Przy wczesnym siewie trzeba ją ściąć, zanim dojrzeją nasiona, ponieważ w następnym sezonie może pojawić się jako samosiew.
7. Żyto ozime – najlepsze na późno zwalnianą grządkę
Gdy ogórki, pomidory, dynie lub papryka kończą sezon dopiero we wrześniu, na szybko rosnące poplony letnie może być już za późno. Wtedy warto rozważyć żyto ozime, które jest odporne na niską temperaturę i pozostaje na grządce do wiosny.
Żyto:
- osłania glebę zimą,
- ogranicza jej wymywanie i erozję,
- pobiera pozostałe składniki pokarmowe,
- tworzy rozbudowany system korzeniowy,
- może być wysiewane później niż facelia czy gryka.
Poplony ozime w zaleceniach CDR wysiewa się po zbiorze plonu głównego od około połowy sierpnia do połowy września, choć w przydomowym ogrodzie termin należy dostosować do regionu i pogody.
Żyto nie jest najlepszym wyborem przed bardzo wczesną marchwią, rzodkiewką lub grochem, jeżeli nie będziemy mogli odpowiednio wcześnie zakończyć poplonu. Żywa roślina nadal pobiera wodę, a nierozłożone resztki mogą utrudniać przygotowanie drobnej grządki siewnej.
8. Żyto z wyką ozimą – ochrona ziemi do wiosny
Połączenie żyta z wyką ozimą daje trwałą okrywę na zimę. Żyto stabilizuje mieszankę i szybko tworzy korzenie, a wyka wnosi komponent bobowaty.
Taki zestaw jest dobry po:
- ogórkach,
- pomidorach,
- ziemniakach,
- cukiniach i dyniach,
- warzywach korzeniowych.
Nie jest idealny bezpośrednio po fasoli, grochu czy bobie, ponieważ wyka należy do tej samej rodziny. Na takiej grządce lepiej zastosować samo żyto, owies albo facelię.
Wiosną mieszankę należy ściąć przed zakładaniem nowej uprawy. Po rozdrobnieniu i wymieszaniu dużej ilości świeżej masy z ziemią warto pozostawić czas na rozpoczęcie jej rozkładu. Zalecenia ogrodnicze wskazują zwykle około trzech–czterech tygodni przerwy przed siewem lub sadzeniem kolejnych warzyw.
Jaki poplon wybrać po poszczególnych warzywach?
Po ogórkach, cukinii, dyni i kabaczkach
Najbardziej praktyczne będą:
- facelia,
- owies,
- owies z wyką,
- gorczyca, jeśli nie planujemy kapustnych,
- żyto albo żyto z wyką przy późnym terminie.
W kolejnym sezonie na tej samej grządce nie należy ponownie sadzić ogórków, cukinii, dyni, kabaczków ani melonów. Poplon nie zastępuje płodozmianu – poprawia warunki glebowe, ale nie usuwa wszystkich patogenów związanych z roślinami dyniowatymi.
Po pomidorach, papryce i ziemniakach
Można wysiać:
- facelię,
- owies,
- gorczycę,
- rzodkiew oleistą,
- mieszankę owsa z wyką,
- żyto ozime.
Na tej grządce w następnym roku lepiej nie sadzić kolejnych psiankowatych, nawet jeżeli jesienią rósł tam poplon.
Po kapuście, brokule, kalafiorze i rzodkiewce
Najlepsze będą:
- facelia,
- owies,
- gryka,
- żyto,
- wyka z owsem.
Należy unikać gorczycy, rzodkwi oleistej, rzepaku i innych poplonów kapustowatych. Rośliny z tej samej rodziny trzeba uwzględniać w jednym płodozmianie.
Po fasoli, grochu i bobie
Warto wybrać:
- owies,
- żyto,
- facelię,
- grykę,
- gorczycę, jeśli zmianowanie pozwala.
Nie ma potrzeby automatycznego wysiewania kolejnej rośliny bobowatej. W takim miejscu korzystniejszy może być poplon zbożowy, który wykorzysta część składników pozostających w glebie.
Po cebuli, czosnku i porze
Dobrze sprawdzą się:
- facelia,
- owies,
- gorczyca,
- gryka przy wczesnym terminie,
- żyto z wyką przy późniejszym terminie.
Po marchwi, pietruszce, burakach i selerze
Można zastosować:
- facelię,
- owies,
- mieszankę owsa z wyką,
- gorczycę,
- rzodkiew oleistą,
- żyto ozime.
Na cięższej glebie korzystne będą rośliny tworzące intensywny system korzeniowy, natomiast na lekkiej warto zastosować mieszankę, która szybko zasłoni powierzchnię i ograniczy przesychanie.
Czy po chorych ogórkach można wysiać poplon?
Tak, ale przed siewem trzeba usunąć porażone liście, pędy, owoce oraz większe pozostałości korzeni. Nie należy przykrywać chorych ogórków poplonem i zostawiać ich na powierzchni grządki.
Niektóre patogeny roślin dyniowatych mogą przetrwać w porażonych resztkach. Chory materiał powinien trafić do skutecznie prowadzonego kompostu osiągającego wysoką temperaturę albo zostać usunięty z ogrodu zgodnie z lokalnymi zasadami odbioru odpadów zielonych. Zwykła, chłodna pryzma nie zawsze zapewnia zniszczenie patogenów.
Po oczyszczeniu grządki można wysiać facelię, owies, żyto lub odpowiednią mieszankę. W następnym sezonie należy przenieść ogórki i inne dyniowate na inne stanowisko. Prawidłowo zaplanowane zmianowanie unika częstego następstwa gatunków spokrewnionych i ogranicza presję charakterystycznych chorób oraz szkodników.
Jak przygotować grządkę pod poplon?
Po ostatnim zbiorze należy działać możliwie szybko:
- Usuń stare warzywa i chwasty.
- Oddziel zdrowe resztki od części z objawami chorób.
- Spulchnij płytko powierzchnię ziemi i rozbij większe bryły.
- Rozsiej nasiona równomiernie na całej grządce.
- Lekko wymieszaj je z wierzchnią warstwą zgodnie z zaleceniem na opakowaniu.
- Delikatnie dociśnij powierzchnię.
- Podlej grządkę, jeżeli ziemia jest sucha.
- Utrzymuj wilgotność do czasu równomiernych wschodów.
Dobry kontakt nasion z ziemią i dostateczna wilgotność podczas kiełkowania mają podstawowe znaczenie dla założenia zwartego poplonu.
Nie trzeba wcześniej stosować dużej dawki nawozu azotowego. Celem nie jest rekordowy wzrost liści, lecz wykorzystanie grządki oraz zgromadzenie biomasy przed zimą.
Kiedy ściąć poplon?
Facelię, gorczycę, grykę i inne szybko rosnące gatunki najlepiej ściąć przed wytworzeniem dojrzałych nasion. Młode, miękkie pędy rozkładają się szybciej niż zdrewniałe łodygi.
Po ścięciu zieloną masę można:
- pozostawić na powierzchni jako ściółkę,
- dodać do kompostu,
- po podsuszeniu płytko wymieszać z ziemią.
Roślin ozimych nie trzeba ścinać jesienią. Mogą pozostać na grządce do wiosny, chroniąc ją przed deszczem, wiatrem i wymywaniem składników. Przed siewem następnego warzywa trzeba jednak zakończyć ich wzrost z odpowiednim wyprzedzeniem.
Co wysiać po ogórkach w sierpniu?
Jeżeli grządka po ogórkach zwolni się na początku sierpnia, najlepszym i najprostszym wyborem będzie facelia, owies albo mieszanka owsa z wyką. Można również zastosować gorczycę, o ile w zmianowaniu nie znajdują się warzywa kapustne.
Gdy miejsce zwolni się pod koniec sierpnia lub we wrześniu, lepiej postawić na żyto ozime albo mieszankę żyta z wyką ozimą. Gryka i inne rośliny ciepłolubne będą już miały zbyt mało czasu na wytworzenie wartościowej masy.
Dla większości przydomowych warzywników facelia pozostaje najbardziej uniwersalnym poplonem po ogórkach. Jeżeli jednak grządka opróżniła się późno, większą korzyść może przynieść żyto, które zabezpieczy ziemię również podczas zimy. Najważniejsze jest to, aby nie zostawiać gleby całkowicie pustej i zawsze uwzględniać rodzinę botaniczną zarówno poprzedniej, jak i planowanej uprawy.
Zobacz również:
Jak podlewać warzywa podczas upału? Pomidory, ogórki, papryka, cukinia, dynia i fasola
Jak sadzić wrzosy w ogrodzie? Praktyczny poradnik zakładania wrzosowiska
Co zrobić z pomidorów? Top 10 prostych i ciekawych przepisów
