Kilka deszczowych dni, mokre liście i wyraźnie wyższa wilgotność powietrza powinny uruchomić alarm u każdego, kto uprawia pomidory w gruncie. W takich warunkach najważniejsze pytanie nie dotyczy już nawożenia. Trzeba sprawdzić, czy rośliny zostały wcześniej zabezpieczone preparatem miedziowym, na przykład Miedzianem dopuszczonym do stosowania w uprawie pomidora.
Miedź pozostawia na powierzchni liści, łodyg i owoców ochronny depozyt. Nie działa jednak jak lek krążący wewnątrz rośliny. Jej największą wartością jest działanie zapobiegawcze – zanim Phytophthora infestans, czyli sprawca zarazy ziemniaczanej, zdąży zainfekować tkanki.
Dlatego oprysku miedziowego nie planuje się dopiero wtedy, gdy od kilku dni pada, rośliny są mokre, a na liściach widać pierwsze brunatne zmiany. Najlepszy moment przypada przed zapowiadanym okresem długotrwałych opadów, chłodniejszych nocy i utrzymującej się wilgotności.
Kompedium: Zaraza ziemniaczana pomidora – objawy, przyczyny i zwalczanie krok po kroku
Wilgotna pogoda może szybko zmienić sytuację w ogrodzie
Spis treści
Zaraza ziemniaczana pomidora najlepiej rozwija się podczas chłodnej, wilgotnej pogody. Szczególnie niebezpieczne są okresy, w których liście długo pozostają mokre po deszczu, rosie lub nocnym zamgleniu. W sprzyjających warunkach pierwsze zmiany mogą szybko powiększać się i przechodzić na kolejne części rośliny.
Najbardziej narażone są pomidory gruntowe, ponieważ nie można ochronić ich przed opadami. Gęste krzewy, liście dotykające ziemi, słaba cyrkulacja powietrza i podlewanie po całych roślinach jeszcze bardziej wydłużają czas zwilżenia liści.
To właśnie dlatego po kilku dniach niesprzyjającej pogody uprawa, która wcześniej wyglądała zdrowo, może zacząć gwałtownie zamierać. Zaraza nie zawsze rozwija się powoli od jednego dolnego liścia. Przy dużej presji patogenu zmiany mogą pojawić się jednocześnie na liściach, ogonkach, łodygach i owocach.
Dlaczego preparat miedziowy ma sens?
Preparaty miedziowe należą do środków działających powierzchniowo. Po prawidłowym naniesieniu pozostawiają na roślinie warstwę ochronną, która ogranicza możliwość kiełkowania zarodników i rozpoczęcia infekcji.
W Polsce najlepiej rozpoznawalnym preparatem jest Miedzian. Miedzian 50 WP zawiera miedź w postaci tlenochlorku miedzi i zgodnie z aktualną dokumentacją może być stosowany zapobiegawczo lub zgodnie z sygnalizacją przeciwko zarazie ziemniaczanej w uprawie pomidora. Preparat nadal znajduje się w aktualizowanym rejestrze środków ochrony roślin MRiRW.
Trzeba jednak zrozumieć najważniejszą różnicę: miedź zabezpiecza zdrową powierzchnię rośliny, ale nie naprawia tkanek, które zostały już opanowane przez patogen. Jeżeli oprysk wykonuje się dopiero po wystąpieniu charakterystycznych plam, jego możliwości są znacznie ograniczone.
Z praktyki wynika, że najczęstszy błąd działkowców polega właśnie na czekaniu na pierwsze objawy. Tymczasem zabieg kontaktowy powinien znaleźć się na roślinie przed infekcją, a nie dopiero po jej zauważeniu.
Kiedy wykonać oprysk miedziowy na pomidory?
Najlepszy termin przypada przed spodziewanym załamaniem pogody. Jeżeli prognozy zapowiadają kilka dni opadów, chłodniejsze noce i wysoką wilgotność, warto wcześniej zaplanować zabieg w suchym, spokojnym dniu.
Rośliny powinny być suche, a po oprysku potrzebują czasu, aby naniesiona ciecz wyschła. Nie należy wykonywać zabiegu:
- podczas deszczu,
- na mokre rośliny,
- bezpośrednio przed ulewnymi opadami,
- w pełnym słońcu i podczas upału,
- przy silnym wietrze,
- bez sprawdzenia aktualnej etykiety preparatu.
Jeżeli intensywny deszcz spadł krótko po oprysku, warstwa środka kontaktowego mogła zostać osłabiona lub częściowo zmyta. Nie oznacza to jednak, że można natychmiast powtórzyć zabieg. Najpierw trzeba sprawdzić minimalny odstęp między opryskami, maksymalną liczbę zastosowań oraz pozostałe ograniczenia zapisane w etykiecie.
Aktualna dokumentacja Miedzianu 50 WP dla pomidora gruntowego przewiduje stosowanie zapobiegawcze w okresach spodziewanego zagrożenia oraz określa liczbę zabiegów i odstępy między nimi. Nie wolno przenosić dawek pomiędzy preparatami, ponieważ Miedzian 50 WP, Miedzian Extra 350 SC i inne środki miedziowe mogą mieć odmienne formulacje oraz zalecenia.
Obserwuj nas na YouTube.
Cała roślina musi zostać dokładnie pokryta
Preparat kontaktowy chroni przede wszystkim tę powierzchnię, na której został osadzony. Szybkie przejechanie opryskiwaczem nad wierzchołkami krzaków nie zapewnia równomiernej ochrony.
Ciecz robocza powinna dotrzeć do:
- górnej i dolnej strony liści,
- ogonków liściowych,
- łodyg oraz rozgałęzień,
- młodych przyrostów,
- gron i zawiązanych owoców.
Nie chodzi o to, aby preparat ściekał z roślin na ziemię. Powierzchnia powinna zostać równomiernie zwilżona drobnymi kroplami. Szczególnej uwagi wymaga dolna strona liści oraz środek gęstego krzewu, gdzie najdłużej utrzymuje się wilgoć.
Przed opryskiem warto usunąć najniższe liście dotykające gleby i poprawić przewiew między roślinami. Zabiegu pielęgnacyjnego nie należy jednak wykonywać podczas deszczu ani wtedy, gdy krzewy są mokre. Powstałe rany oraz przenoszenie wody między roślinami mogą dodatkowo sprzyjać rozprzestrzenianiu problemów.
Jak rozpoznać pierwsze oznaki zarazy ziemniaczanej?
Pierwsze objawy mogą być niepozorne. Na liściach pojawiają się nieregularne, jakby nasiąknięte wodą plamy. Z czasem stają się oliwkowe, brunatne lub niemal czarne. W wilgotnych warunkach na dolnej stronie liścia, zwłaszcza przy krawędzi zmiany, może być widoczny jasny nalot zarodnikowania.
Na łodygach zaraza tworzy podłużne, ciemnobrązowe smugi. Zmiany na owocach są zwykle twarde, brunatne i nieregularne. Mogą pojawiać się zarówno na zielonych, jak i dojrzewających pomidorach. Choroba może szybko obejmować ogonki liściowe, młode pędy oraz całe grona.
Nie każda plama oznacza jednak zarazę ziemniaczaną. Podobne objawy mogą powodować alternarioza pomidora, septorioza, bakteryjna cętkowatość, uszkodzenia po oprysku albo niedobory składników pokarmowych. Zaraza wyróżnia się przede wszystkim szybkim tempem powiększania zmian oraz zajmowaniem nie tylko liści, ale również łodyg i owoców.
Co zrobić, gdy objawy są już widoczne?
Pojedynczy podejrzany liść należy odciąć z zapasem zdrowej tkanki i od razu wynieść poza uprawę. Nie powinno się chodzić z nim między kolejnymi krzakami ani pozostawiać go na ziemi.
Jeżeli zmiany obejmują łodygę, kilka pięter liści, owoce albo szybko pojawiają się na kolejnych częściach krzewu, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być usunięcie całej rośliny. Porażone części należy zamknąć w worku i wyrzucić zgodnie z lokalnymi zasadami gospodarowania odpadami zielonymi. Nie warto umieszczać ich w zwykłym, chłodnym kompostowniku.
Po pracy trzeba umyć oraz zdezynfekować sekator, nożyczki i ręce. Następnie należy dokładnie obejrzeć wszystkie sąsiednie pomidory. Kontrolę najlepiej powtarzać codziennie, ponieważ w wilgotnej pogodzie choroba może rozwijać się bardzo szybko.
Preparat miedziowy zastosowany na zdrowych roślinach może ograniczyć możliwość nowych infekcji, ale nie należy przedstawiać go jako środka, który cofnie istniejące zmiany. Przy potwierdzonej i rozwijającej się infekcji konieczne może być zastosowanie innego środka dopuszczonego do zwalczania zarazy w pomidorze, zgodnie z jego aktualną etykietą i zasadami rotacji substancji czynnych.
Czy dwa zabiegi w sezonie wystarczą?
W wielu ogrodach dwa dobrze zaplanowane zabiegi profilaktyczne – wykonane przed najgroźniejszymi okresami wilgotnej pogody – mogą wyraźnie zwiększyć szansę na utrzymanie zdrowych krzewów do końca sezonu. Nie jest to jednak uniwersalna liczba ani gwarancja ochrony.
O liczbie zastosowań decydują:
- konkretny preparat i jego etykieta,
- sposób uprawy – grunt, tunel lub szklarnia,
- przebieg pogody,
- tempo przyrastania nowych liści,
- występowanie choroby w okolicy,
- podatność odmiany,
- intensywność wcześniejszych opadów.
Nowe przyrosty, które rozwinęły się już po oprysku, nie są automatycznie pokryte preparatem kontaktowym. Z kolei ulewny deszcz może ograniczyć trwałość wcześniejszej warstwy. Dlatego zamiast trzymać się sztywnego kalendarza, trzeba obserwować prognozę, rośliny oraz zapisy etykiety.
Ekologiczna uprawa nie oznacza pozostawienia pomidorów bez ochrony
Coraz więcej osób chce prowadzić ogród bez zbędnej chemii i jest to właściwy kierunek. Problem zaczyna się wtedy, gdy „naturalna uprawa” zostaje pomylona z całkowitym brakiem profilaktyki.
Osoby, które straciły kiedyś dojrzałe, pełne owoców krzewy w wyniku zarazy ziemniaczanej, zwykle w kolejnym sezonie inaczej podchodzą do ochrony. Wiedzą, że jeden zabieg wykonany przed okresem wysokiego ryzyka może mieć większy sens niż kilka przypadkowych oprysków wykonywanych po wystąpieniu choroby.
Jednocześnie miedź nie jest obojętna dla środowiska i nie powinna być używana rutynowo ani w nadmiernych ilościach. Nie jest też nawozem. Preparat należy stosować tylko w dopuszczonej uprawie, przeciwko problemom wymienionym w etykiecie i wyłącznie w określonych dawkach.
| Sytuacja w uprawie | Co zrobić | Czego unikać |
|---|---|---|
| Zapowiadanych jest kilka dni deszczu i wysokiej wilgotności | Sprawdzić etykietę środka i zaplanować zabieg na suchą pogodę przed opadami | Oprysku bezpośrednio przed ulewą |
| Rośliny są zdrowe, ale ryzyko choroby jest wysokie | Wykonać dokładny zabieg zapobiegawczy, równomiernie pokrywając rośliny | Opryskiwania tylko wierzchołków krzaków |
| Padało, ale nie widać objawów | Poczekać na obeschnięcie roślin, sprawdzić prognozę i zapisy etykiety | Automatycznego powtarzania zabiegu bez zachowania odstępu |
| Na jednym liściu pojawiła się podejrzana zmiana | Usunąć liść, zabezpieczyć go w worku i obserwować sąsiednie rośliny | Pozostawiania porażonej tkanki między krzakami |
| Zmiany obejmują łodygę, owoce i kolejne liście | Rozważyć usunięcie całego krzewu i dalszą ochronę zdrowych roślin | Liczenia na to, że sam preparat kontaktowy cofnie infekcję |
Miedzian i inne preparaty miedziowe mają największy sens wtedy, gdy zostaną zastosowane przed infekcją i przed okresem długotrwałej wilgoci. Dokładne pokrycie całej rośliny jest ważniejsze niż szybki, powierzchowny oprysk wykonany „dla spokoju”.
Każdy środek ochrony roślin trzeba stosować zgodnie z aktualną etykietą. Należy sprawdzić okres karencji, nie przekraczać dawki ani maksymalnej liczby zabiegów, nie opryskiwać w upał i przed deszczem oraz nie mieszać przypadkowych preparatów. Środka ochrony roślin nie wolno traktować jak nawozu.
Zaraza ziemniaczana nie daje gwarancji, że pojawi się po każdym deszczu. Gdy jednak patogen jest obecny, a pogoda mu sprzyja, zwlekanie może kosztować całe plony. Dlatego doświadczeni ogrodnicy nie czekają, aż krzewy zaczną czernieć. Obserwują prognozę i zabezpieczają pomidory wtedy, gdy ochrona ma jeszcze działanie zapobiegawcze.
