Wrzesień potrafi zaskoczyć. W dzień temperatura nadal może przekraczać 20°C, a kilka godzin przed wschodem słońca termometr nagle pokaże zaledwie kilka stopni. To moment, w którym wielu ogrodników zaczyna zastanawiać się, czy nie zebrać z grządek wszystkiego, co jeszcze na nich zostało. Nie zawsze jest to dobry pomysł.
Część warzyw ciepłolubnych rzeczywiście źle znosi jesienne ochłodzenie i przed zapowiadanym przymrozkiem lepiej zebrać z nich plony. Inne gatunki mogą natomiast pozostać w ziemi jeszcze przez wiele tygodni. Niektórym chłód wręcz sprzyja.
Kluczowe jest rozróżnienie chłodnej nocy od przymrozku. Temperatura 5–8°C nie oznacza jeszcze, że warzywa zamarzną. Prawdziwe zagrożenie pojawia się, gdy temperatura spada poniżej 0°C. Co ważne, przymrozek może wystąpić tuż przy powierzchni gleby nawet wtedy, gdy oficjalny pomiar temperatury na wysokości 2 metrów pozostaje dodatni.
Nie patrz tylko na temperaturę pokazywaną w telefonie
Spis treści
Jesienią warto sprawdzać nie tylko prognozowaną temperaturę minimalną, ale również informacje o temperaturze przy gruncie i ryzyku przymrozków. To szczególnie ważne podczas spokojnych, pogodnych i bezwietrznych nocy.
Jeżeli prognoza pokazuje 3–4°C, nie musi to jeszcze oznaczać problemów. W zagłębieniu terenu, na otwartej działce albo kilka centymetrów nad ziemią może być jednak znacznie chłodniej. Dlatego właśnie pierwsze wrześniowe ochłodzenie nie powinno oznaczać panicznego zbierania całego ogrodu, ale powinno być sygnałem do regularnego kontrolowania prognozy.
Warzywa ciepłolubne reagują na spadki temperatury znacznie wcześniej niż rośliny kapustne czy korzeniowe. Długotrwały chłód może ograniczać ich wzrost i dojrzewanie jeszcze zanim pojawi się przymrozek.
Pomidory – przy chłodzie obserwuj, przed przymrozkiem zbieraj
We wrześniu pomidory często nadal mają na krzakach dużo zielonych i częściowo wybarwionych owoców. Nie trzeba zrywać ich tylko dlatego, że nocą temperatura spadła do 7 czy 8°C. Jeśli kolejne dni mają być ciepłe i słoneczne, owoce mogą jeszcze dojrzewać na krzakach.
Sytuacja zmienia się, gdy pojawia się realna prognoza przymrozku. Pomidor należy do roślin nieodpornych na mróz i pozostawienie owoców do nocy z temperaturą poniżej 0°C wiąże się z ryzykiem ich uszkodzenia.
Przed spodziewanym przymrozkiem warto zebrać przede wszystkim:
- czerwone i częściowo wybarwione pomidory,
- owoce osiągające już docelową wielkość,
- duże, jasnozielone pomidory, które wyglądają na dojrzałe fizjologicznie.
Dojrzałe zielone pomidory mogą dokończyć dojrzewanie po zerwaniu. Znacznie gorzej wygląda sytuacja z bardzo małymi, intensywnie zielonymi owocami, które nie osiągnęły jeszcze pełnego rozmiaru.
Jeżeli ma przyjść tylko jedna chłodniejsza noc, a później prognozowany jest powrót ciepłej pogody, można również spróbować osłonić krzaki. Przy wyraźnym przymrozku bezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje jednak zbiór wartościowych owoców.
Ogórki – tutaj nie warto długo ryzykować
Ogórek jest jednym z najbardziej wrażliwych na chłód warzyw uprawianych w polskich ogrodach. Niskie temperatury szybko ograniczają jego dalszy wzrost, a przymrozek może zakończyć uprawę praktycznie z dnia na dzień. Ogórki zaliczane są do warzyw wyjątkowo wrażliwych na niską temperaturę.
Jeżeli na początku września krzaki są nadal zdrowe, a prognozy zapowiadają ciepłe dni, można kontynuować zbiory. Przed zapowiadanym przymrozkiem warto jednak zebrać wszystkie ogórki nadające się już do wykorzystania.
Nie ma większego sensu pozostawianie dużych owoców na roślinach w oczekiwaniu na kilka dodatkowych dni, jeśli zbliża się gwałtowne ochłodzenie.
Cukinia i patison – zbierz owoce przed pierwszym przymrozkiem
Podobnie zachowują się cukinie, patisony i inne dyniowate uprawiane na młode owoce. Rośliny te są ciepłolubne i nie są przygotowane do przetrwania przymrozku.
Mniejsze cukinie warto zbierać regularnie przez cały sezon. We wrześniu nie należy jednak czekać z nimi do ostatniej chwili. Gdy prognozowana jest noc z temperaturą bliską 0°C, dobrze zebrać wszystkie owoce osiągające użyteczny rozmiar.
Po przejściu przymrozku liście cukinii mogą wyglądać jak sparzone, a dalsza wegetacja często szybko się kończy.
Dynie – pozwól im dojrzewać, ale nie wystawiaj owoców na silny mróz
Z dyniami sytuacja jest trochę inna. Tutaj zależy nam na tym, żeby owoce możliwie długo dojrzewały na roślinie i wytworzyły twardą skórkę.
Nie ma więc potrzeby zbierania wszystkich dyń przy pierwszej chłodniejszej nocy.
Jeżeli nie ma ryzyka przymrozku, warto pozostawić owoce na roślinach. Dojrzała dynia zwykle ma wyraźnie wybarwioną, twardą skórkę, której trudno uszkodzić paznokciem. Zbiory należy jednak zakończyć przed silniejszymi przymrozkami, ponieważ uszkodzona przez mróz skórka może później utrudniać bezpieczne przechowywanie owocu.
Dynię przeznaczoną do przechowywania najlepiej ścinać razem z fragmentem szypułki i uważać, aby nie uszkodzić skórki.
Papryka i bakłażan – jesienny chłód szybko kończy sezon
Papryka oraz bakłażan należą do warzyw ciepłolubnych. Spadek temperatury ogranicza ich dalszy rozwój, a przymrozku nie tolerują.
Jeżeli wrześniowe dni pozostają ciepłe, nie trzeba zrywać wszystkich owoców tylko dlatego, że pojawiły się chłodniejsze noce. Gdy prognozowany jest przymrozek, sytuacja jest już zupełnie inna.
Wtedy lepiej zebrać:
- dojrzałe papryki,
- duże zielone papryki,
- bakłażany, które osiągnęły już odpowiedni rozmiar.
Przy końcu sezonu warto kierować się prostą zasadą: lepiej zebrać duży, zdrowy owoc dzień wcześniej niż stracić go podczas jednej wyjątkowo zimnej nocy.
Fasolka szparagowa – zbiór przed przymrozkiem
Fasola również należy do warzyw nieodpornych na przymrozki. Jeśli roślina nadal obficie owocuje, wrześniowe zbiory można prowadzić tak długo, jak pozwala pogoda, ale przed prognozowanym spadkiem temperatury poniżej 0°C warto zebrać strąki nadające się do jedzenia.
Przetrzymywanie dojrzałych strąków na roślinie nie poprawi ich jakości, więc w tym przypadku nie ma powodu ryzykować utraty plonu.
Marchew – pierwszego chłodu nie trzeba się obawiać
Po drugiej stronie znajdują się warzywa korzeniowe. Marchew nie musi być wykopywana przed pierwszą chłodniejszą wrześniową nocą.
Dojrzałe korzenie tolerują lekkie przymrozki znacznie lepiej niż pomidory, papryka czy ogórki. Co więcej, podczas jesiennego ochłodzenia w korzeniach może zwiększać się udział cukrów, przez co marchew zbierana później bywa wyraźnie słodsza.
Jeżeli gleba nie jest podmokła, a korzenie są zdrowe, marchew można pozostawić na grządce i zbierać sukcesywnie.
Nie oznacza to jednak, że powinna pozostać tam bez ograniczeń. Przy nadejściu długotrwałych silnych mrozów zbiór stanie się trudniejszy, szczególnie gdy ziemia zamarznie.
Pietruszka korzeniowa i pasternak mogą zostać znacznie dłużej
Pasternak jest wręcz klasycznym przykładem warzywa, którego smak może poprawić się po okresie chłodów. Pod wpływem niskich temperatur część skrobi w korzeniu przekształcana jest w cukry, dzięki czemu staje się on słodszy.
Nie trzeba więc wykopywać pasternaku przy pierwszej wrześniowej fali chłodu. Podobnie można postępować z późno zbieraną pietruszką korzeniową.
W dobrze zdrenowanej glebie warzywa korzeniowe mogą być przez pewien czas przechowywane bezpośrednio na grządce i wykopywane w miarę potrzeb.
Buraki – lekki przymrozek przetrwają, ale nie są tak odporne jak marchew
Burak ćwikłowy zajmuje miejsce pomiędzy warzywami bardzo wrażliwymi a typowymi warzywami zimowymi. Dojrzałe buraki mogą znieść lekki przymrozek, dlatego nie ma potrzeby wykopywania ich przy pierwszym wrześniowym ochłodzeniu.
Nie warto jednak traktować ich tak samo jak bardzo odpornych porów czy jarmużu. Jeżeli prognozy zaczynają wskazywać na regularne i silniejsze przymrozki, buraki przeznaczone do przechowywania lepiej zebrać.
Jarmuż – wrześniowy chłód nie jest powodem do zbioru
Jeżeli na grządce rośnie jarmuż, pierwsze chłodne noce nie powinny budzić niepokoju. To warzywo dobrze znosi przymrozki i może być zbierane późną jesienią, a w odpowiednich warunkach także zimą.
Nie ma więc sensu usuwać całych roślin tylko dlatego, że temperatura nocą zaczyna spadać.
Znacznie praktyczniejsze jest sukcesywne obrywanie potrzebnych liści i pozostawienie reszty rośliny na grządce.
Brukselka – warto pozwolić jej poczuć jesień
Podobnie wygląda sytuacja z brukselką. Jest to warzywo przeznaczone do późnego zbioru i lekki przymrozek może korzystnie wpłynąć na smak główek, zwiększając odczuwalną słodycz.
Nie trzeba więc ścinać brukselki w pierwszych dniach września tylko z powodu kilku chłodniejszych nocy.
Rośliny mogą pozostać na grządce znacznie dłużej, a główki można zbierać stopniowo, zaczynając od tych znajdujących się najniżej na łodydze.
Pory – jedne z ostatnich warzyw, które trzeba ratować przed chłodem
Pory należą do typowych warzyw jesienno-zimowych. Odmiany przeznaczone do późnego zbioru dobrze znoszą chłód i mogą pozostać na grządkach długo po zakończeniu zbiorów pomidorów, ogórków czy papryki.
We wrześniu zwykle nie ma więc żadnego powodu, aby wykopywać je z obawy przed pierwszymi zimnymi nocami.
Warto natomiast pamiętać, że odporność może różnić się pomiędzy odmianami, dlatego przy uprawie porów przeznaczonych do zimowania dobrze sprawdzić informacje podane dla konkretnej odmiany.
Kapusta, brokuł i część warzyw liściowych również nie wymagają pośpiechu
Kapusta, jarmuż, brokuł, szpinak czy rzodkiewka należą do grupy warzyw znacznie lepiej przystosowanych do chłodnej części sezonu niż gatunki ciepłolubne. Lekki jesienny przymrozek nie oznacza automatycznie konieczności zakończenia ich uprawy.
Dlatego wrzesień wcale nie musi oznaczać pustych grządek. W wielu ogrodach część warzyw można zbierać jeszcze w październiku, a niektóre pozostaną na miejscu znacznie dłużej.
Co zrobić, gdy zapowiadają tylko jedną zimną noc?
Jeżeli prognoza przewiduje pojedynczy lekki przymrozek, po którym ma wrócić ciepła pogoda, nie zawsze trzeba likwidować całą uprawę.
Pomocne może być przykrycie roślin białą agrowłókniną. Tego rodzaju osłony ograniczają utratę ciepła i są wykorzystywane właśnie między innymi do ochrony warzyw przed niewielkimi przymrozkami.
Materiał powinien osłaniać całą roślinę, a jego brzegi warto dobrze zabezpieczyć przy ziemi. Najlepiej zakładać osłonę jeszcze przed wieczornym wychłodzeniem, a nie dopiero nad ranem.
Trzeba jednak traktować ją jako ochronę przed niewielkim spadkiem temperatury, a nie gwarancję bezpieczeństwa podczas silnego mrozu.
Co zbierać w pierwszej kolejności, gdy temperatura ma spaść poniżej zera?
Jeżeli prognozowany jest pierwszy jesienny przymrozek, kolejność działania może być bardzo prosta.
Najpierw zbieramy warzywa ciepłolubne: pomidory, ogórki, paprykę, bakłażany, fasolkę szparagową, cukinie i patisony. Warto również zabezpieczyć lub zebrać dojrzałe dynie.
Nie trzeba natomiast w pośpiechu wykopywać marchwi, pasternaku, porów ani zbierać całego jarmużu czy brukselki. Buraki mogą przeczekać lekki przymrozek, choć przed nadejściem regularnych, silniejszych mrozów również warto je zebrać.
To właśnie dlatego jesienią największym błędem może być potraktowanie wszystkich warzyw jednakowo.
Pierwsza chłodna noc nie oznacza końca warzywnika
Wrzesień jest okresem przejściowym. Na jednej grządce może kończyć się właśnie sezon ogórków i pomidorów, podczas gdy kilka metrów dalej marchew, por, jarmuż czy brukselka dopiero wchodzą w najlepszy okres jesiennych zbiorów.
Najważniejsze jest obserwowanie nie tyle samej daty w kalendarzu, ile lokalnej prognozy temperatury. Noc z temperaturą 6°C to zupełnie inna sytuacja niż prognozowane -1°C przy gruncie.
Gdy pojawia się pierwsze poważne ryzyko przymrozku, warto rozpocząć od zabezpieczenia tego, co najbardziej wrażliwe. Pomidory, papryki, ogórki, cukinie i fasolkę można w ten sposób uratować przed utratą ostatniej części plonu. Warzyw odpornych na chłód nie trzeba natomiast zbierać przedwcześnie.
W przypadku marchwi, pasternaku, jarmużu czy brukselki jesienny chłód nie musi być przeciwnikiem ogrodnika. Może być po prostu kolejnym etapem sezonu.
Zobacz również:
Zielone pomidory we wrześniu. Zostawić je na krzakach czy już zerwać?
Wrzesień to idealny czas na dosiewanie i odnowienie trawnika. Teraz warto się za niego zabrać
Tych roślin nie przycinaj we wrześniu. Jeden błąd może kosztować kwitnienie w przyszłym roku
Co siejemy i sadzimy we wrześniu? Kwiaty, warzywa i zioła
Dołącz do nas na Facebook-u.
