W sierpniu i na początku jesieni w warzywniku zaczynają pojawiać się pierwsze puste grządki. Znikają ogórki, fasolka, wczesne ziemniaki, cebula czy część warzyw korzeniowych. Zamiast pozostawiać ziemię odkrytą aż do wiosny, można wysiać poplon. Najczęściej wybór pada na gorczycę albo facelię.
Obie rośliny szybko rosną, przykrywają glebę i wytwarzają dużą ilość zielonej masy. Nie oznacza to jednak, że można stosować je zamiennie w każdym miejscu. Najważniejsza różnica między gorczycą a facelią nie dotyczy nawet tempa wzrostu, lecz zmianowania. Gorczyca należy do kapustowatych, dlatego w części warzywnika może być złym wyborem. Facelia jest pod tym względem znacznie bardziej neutralna.
Jeżeli więc po zbiorach chcemy po prostu kupić pierwszą paczkę nasion z napisem „poplon”, warto wcześniej sprawdzić, co rosło na tej grządce i co planujemy posadzić na niej w kolejnym sezonie.
Po co w ogóle siać poplon po warzywach?
Spis treści
Po zbiorze warzyw ziemia często pozostaje odsłonięta przez kilka miesięcy. Jesienne deszcze uderzają bezpośrednio w powierzchnię gleby, składniki pokarmowe mogą być przemieszczane w jej profilu, a na pustej grządce szybko pojawiają się chwasty.
Poplon pozwala wykorzystać ten okres znacznie lepiej. Korzenie roślin utrzymują glebę w aktywności biologicznej, a część nadziemna osłania powierzchnię przed bezpośrednim działaniem deszczu i wiatru. Po zakończeniu uprawy zielona masa staje się również źródłem materii organicznej.
Nie oznacza to jednak, że poplon jest nawozem rozwiązującym wszystkie problemy z żyznością. Gorczyca ani facelia nie produkują z niczego dodatkowych ilości podstawowych składników pokarmowych. Pobierają je z gleby, zatrzymują w swojej biomasie, a po rozkładzie część składników ponownie trafia do obiegu.
Największą zaletą poplonu jest więc ochrona i biologiczne wykorzystanie stanowiska w czasie, gdy normalnie pozostawałoby puste.
Gorczyca rośnie bardzo szybko. To jej ogromna zaleta
Gorczyca biała jest jednym z najbardziej popularnych poplonów nie bez powodu. Po wysiewie przy odpowiedniej wilgotności kiełkuje szybko i w stosunkowo krótkim czasie potrafi stworzyć gęstą zieloną okrywę.
To szczególnie przydatne, gdy grządka zwalnia się późno.
Jeżeli warzywa zbieramy pod koniec sierpnia albo na początku września, gorczyca może wykorzystać pozostałe ciepłe tygodnie i wytworzyć znaczną ilość zielonej masy przed nadejściem silniejszych chłodów.
Jej szybki wzrost pomaga również ograniczać rozwój wielu chwastów poprzez zacienienie powierzchni gleby i konkurencję o przestrzeń.
Z tego powodu gorczyca wydaje się niemal idealnym poplonem.
Problem pojawia się wtedy, gdy spojrzymy na nią nie jak na „zielony nawóz”, lecz jak na normalną roślinę w zmianowaniu.
Gorczyca to kapustowata. I właśnie tutaj zaczyna się problem
Gorczyca biała należy do tej samej rodziny botanicznej co wiele popularnych warzyw.
Do kapustowatych należą między innymi:
- kapusta,
- kalafior,
- brokuł,
- brukselka,
- jarmuż,
- kalarepa,
- rzodkiewka,
- rzepa,
- brukiew,
- rzodkiew,
- a także gorczyca.
Oznacza to, że wysiew gorczycy na poplon trzeba traktować jako element zmianowania kapustowatych.
Jeżeli na grządce rosły wcześniej kapusty, brokuły czy kalafiory, wysianie po nich gorczycy oznacza dalsze utrzymywanie na stanowisku roślin z tej samej rodziny.
Podobny problem pojawia się w drugą stronę. Jeżeli jesienią wysiejemy gorczycę, a wiosną w tym miejscu planujemy brokuły lub kapustę, nie uzyskujemy prawdziwej przerwy w uprawie kapustowatych.
Ma to znaczenie przede wszystkim ze względu na choroby i szkodniki, które mogą wykorzystywać kilka różnych gatunków należących do tej samej rodziny.
Po kapuście lepiej nie siać gorczycy
Jeżeli grządka właśnie zwolniła się po brokułach, kalafiorach, kapuście, jarmużu albo innych kapustowatych, gorczyca nie jest pierwszym poplonem, po który warto sięgać.
W takim miejscu zdecydowanie lepszym rozwiązaniem będzie roślina z innej rodziny.
I właśnie tutaj bardzo mocną pozycję ma facelia.
Podobnie warto myśleć podczas planowania przyszłego sezonu. Jeżeli po zimie na danej grządce chcemy sadzić kapustę, brokuły czy kalafiory, jesienny wysiew gorczycy ponownie nie będzie najlepszym rozwiązaniem.
W warzywniku warto patrzeć na płodozmian nie tylko przez pryzmat głównych warzyw. Poplon również jest rośliną rosnącą na danym stanowisku i również należy go uwzględnić w rotacji.
Facelia ma ogromną przewagę: nie jest spokrewniona z typowymi warzywami
Facelia błękitna jest pod tym względem znacznie łatwiejsza do wykorzystania w przydomowym warzywniku.
Nie należy do kapustowatych, psiankowatych, dyniowatych ani bobowatych. Nie jest blisko spokrewniona z większością najpopularniejszych warzyw, które co roku sadzimy na grządkach.
Dzięki temu łatwiej włączyć ją do zmianowania.
Po ogórkach? Tak.
Po pomidorach? Tak.
Po cebuli? Tak.
Po ziemniakach? Tak.
Po fasolce? Tak.
Po kapuście? Również może być znacznie rozsądniejszym wyborem niż kolejna roślina kapustowata.
Właśnie dlatego facelia jest jednym z najbardziej uniwersalnych poplonów do niewielkiego warzywnika, gdzie liczba grządek jest ograniczona i zachowanie idealnego płodozmianu bywa trudne.
Gorczyca po ogórkach? Tutaj sytuacja wygląda inaczej
Ogórek należy do dyniowatych, więc nie jest spokrewniony z gorczycą.
Jeżeli po zakończeniu owocowania ogórków mamy pustą grządkę i w przyszłym roku nie planujemy tam warzyw kapustowatych, gorczyca może być bardzo dobrym poplonem.
To samo dotyczy stanowisk po pomidorach, papryce, cebuli czy ziemniakach, pod warunkiem że dalszy plan zmianowania nie koliduje z kapustowatymi.
Nie chodzi więc o to, że gorczyca jest „gorsza” od facelii.
Gorczyca wymaga po prostu trochę więcej myślenia.
Facelia jest bardziej neutralna, natomiast gorczyca może być bardzo dobrym wyborem, jeśli pasuje do całego planu grządki.
Jeśli nie pamiętasz płodozmianu, facelia jest bezpieczniejszym wyborem
W małym ogrodzie często wygląda to tak: tu rosły dwa rzędy sałaty, później dosadziliśmy kalarepę, obok pojawiła się fasolka, a pomiędzy wszystkim jeszcze kilka rzodkiewek.
Po kilku miesiącach trudno przypomnieć sobie, co dokładnie znajdowało się na każdym fragmencie grządki.
W takiej sytuacji facelia jest zazwyczaj łatwiejszym wyborem, ponieważ znacznie rzadziej koliduje rodziną botaniczną z warzywami.
Nie oznacza to, że można siać ją bezmyślnie zawsze i wszędzie. Nadal trzeba brać pod uwagę termin, dostępność wody i to, co zamierzamy później zrobić ze stanowiskiem.
Jednak z punktu widzenia zmianowania małego warzywnika daje znacznie większą swobodę niż gorczyca.
Facelia nie działa tylko pod ziemią. Jeśli zakwitnie, przyciąga owady
Facelia potrafi bardzo szybko tworzyć zieloną masę, ale ma również drugą właściwość, dzięki której jest często wysiewana poza warzywnikiem.
Jej kwiaty są atrakcyjne dla owadów zapylających.
Jeżeli zostanie wysiana odpowiednio wcześnie i zdąży zakwitnąć, staje się źródłem pożytku dla pszczół, trzmieli i innych owadów odwiedzających kwiaty.
W przypadku późnego siewu poplonowego nie zawsze zdąży dojść do kwitnienia przed chłodami. Nie jest to jednak problem, ponieważ podstawowym zadaniem takiego wysiewu nadal pozostaje okrycie gleby i wytworzenie biomasy.
Jeżeli zależy nam natomiast na efekcie dla zapylaczy, facelię warto siać wcześniej i pozwolić części roślin zakwitnąć.
Która szybciej przykryje pustą grządkę?
Obydwie należą do szybko rosnących roślin poplonowych, ale gorczyca szczególnie dobrze sprawdza się tam, gdzie zależy nam na bardzo szybkim utworzeniu masy zielonej.
Jeżeli stanowisko zwolniło się późno, właśnie tempo wzrostu może przesądzić o jej wyborze.
Facelia również rośnie sprawnie, jednak przy bardzo późnym terminie każdy dzień zaczyna mieć znaczenie. Wraz z końcem lata skraca się dzień, spada średnia temperatura i rośliny mają coraz mniej czasu na stworzenie dużej masy przed zimą.
Dlatego poplonu nie warto odkładać „na później”.
Grządka zwolniła się w sierpniu? Jeśli chcemy siać poplon, najlepiej przygotować stanowisko i wysiać go możliwie szybko.
Nie trzeba przekopywać grządki głęboko przed wysiewem
Po zbiorze warzyw najpierw usuwamy większe resztki po poprzedniej uprawie i chwasty.
Jeżeli gleba jest zbita, jej powierzchnię można lekko spulchnić. Nie ma jednak potrzeby wykonywania głębokiego przekopywania tylko po to, aby wysiać facelię czy gorczycę.
Nasiona wysiewamy równomiernie na przygotowaną powierzchnię i zapewniamy im kontakt z wilgotną glebą. Przy suchej końcówce lata podlewanie po siewie może mieć większe znaczenie niż jakiekolwiek nawożenie.
Poplon nie wyrośnie od samej dobrej nazwy na opakowaniu. Jeżeli drobne nasiona trafią na wysuszoną powierzchnię i przez długi czas nie dostaną wody, wschody będą nierówne albo mocno się opóźnią.
Czy poplon trzeba nawozić?
W typowej przydomowej grządce wysiewanej po warzywach nie ma sensu intensywnie nawozić poplonu tylko po to, aby wyprodukował większe liście.
Jednym z jego zadań jest właśnie wykorzystanie składników pozostałych w glebie po wcześniejszej uprawie.
Szczególnie nie ma potrzeby sypania dużej ilości nawozu azotowego na pustą grządkę po zbiorach tylko dlatego, że zasialiśmy tam gorczycę lub facelię.
Jeżeli gleba jest skrajnie uboga, sytuację trzeba ocenić indywidualnie. W normalnie prowadzonej grządce poplon powinien być jednak elementem gospodarowania stanowiskiem, a nie pretekstem do kolejnego intensywnego nawożenia.
Co zrobić z gorczycą i facelią jesienią?
Nie trzeba czekać, aż rośliny staną się ogromne.
Jeżeli poplon zaczyna zbliżać się do kwitnienia, można go skosić lub ściąć. Młoda zielona masa rozkłada się łatwiej niż stare, silnie zdrewniałe pędy.
W przydomowym ogrodzie nie zawsze trzeba również głęboko przyorywać wszystko, co wyrosło.
Ściętą masę można pozostawić na powierzchni jako warstwę materii organicznej albo płytko wymieszać z glebą, zależnie od sposobu prowadzenia grządek.
Część późnych poplonów zostanie uszkodzona lub zniszczona przez zimowe temperatury. Wiosną pozostałości można wykorzystać przy przygotowaniu stanowiska pod kolejne warzywa.
Nie dopuszczaj przypadkowo do rozsiewania nasion
Jeżeli celem jest poplon, a nie pozyskanie nasion, warto kontrolować jego rozwój.
Roślina pozostawiona wystarczająco długo może zakwitnąć, zawiązać nasiona i zacząć samodzielnie rozsiewać się po warzywniku.
Najlepiej zakończyć poplon zanim dojrzeją nasiona, szczególnie jeżeli nie chcemy później usuwać samosiewów pomiędzy warzywami.
Nie oznacza to, że kwitnienie jest błędem. W przypadku facelii może być wręcz korzystne dla owadów. Trzeba po prostu odróżnić kwitnienie od doprowadzenia całej plantacji do pełnego dojrzewania nasion.
Gorczyca ma jeszcze jedną ciekawą cechę, ale nie traktuj jej jak środka na wszystkie choroby
Gorczyca i inne kapustowate zawierają związki, które po rozdrobnieniu tkanek mogą tworzyć biologicznie aktywne produkty rozpadu. Z tego powodu niektóre gatunki i odmiany są wykorzystywane również w bardziej zaawansowanych systemach uprawy.
Nie oznacza to jednak, że zwykłe wysianie dowolnej gorczycy na działce automatycznie „odkaża ziemię”.
Efekt zależy między innymi od odmiany, ilości biomasy, momentu jej rozdrobnienia, sposobu wymieszania z glebą i warunków wilgotnościowych.
Dlatego w domowym warzywniku lepiej traktować gorczycę przede wszystkim jako szybki poplon i roślinę okrywową, a nie domowy środek dezynfekujący glebę.
A może mieszanka gorczycy i facelii?
Mieszanki poplonowe mają wiele zalet, ponieważ różne gatunki mogą tworzyć odmienne systemy korzeniowe i inaczej rozwijać część nadziemną.
Trzeba jednak pamiętać o tej samej zasadzie co wcześniej.
Dodanie facelii do gorczycy nie sprawia, że gorczyca przestaje być kapustowatą.
Jeżeli więc unikamy gorczycy z powodu planowanego płodozmianu kapusty, brokułów czy kalafiorów, mieszanka zawierająca gorczycę również nie rozwiązuje problemu.
Zawsze warto przeczytać skład gotowej mieszanki poplonowej. Czasami na opakowaniu dużymi literami widzimy hasło „poplon regeneracyjny”, a dopiero z tyłu okazuje się, że zawiera gorczycę, rzodkiew oleistą lub inne rośliny kapustowate.
Po jakich warzywach wybrać facelię, a po jakich gorczycę?
Najprościej podejmować decyzję na podstawie rodziny roślin.
Po kapustowatych wybrałbym facelię zamiast gorczycy. To samo zrobiłbym, jeśli wiem, że w następnym sezonie na tej grządce mają pojawić się kapusta, brokuły, kalafiory, jarmuż lub inne warzywa z tej rodziny.
Po ogórkach, cukinii, pomidorach, papryce, cebuli czy ziemniakach można rozważyć zarówno facelię, jak i gorczycę, o ile przyszłoroczny plan grządki nie stoi temu na przeszkodzie.
Jeżeli nie mam jeszcze żadnego planu na kolejny sezon albo zmianowanie jest skomplikowane, najczęściej postawiłbym na facelię ze względu na jej większą neutralność botaniczną.
Gorczyca czy facelia? Wybór jest prostszy, niż się wydaje
Nie da się uczciwie powiedzieć, że jedna z tych roślin zawsze jest lepsza.
Gorczyca wygrywa bardzo szybkim wzrostem i świetnie sprawdza się jako poplon na wielu stanowiskach. Facelia wygrywa uniwersalnością zmianowania i jest bezpieczniejszym rozwiązaniem tam, gdzie w rotacji często pojawiają się kapustowate.
Dlatego przed wysiewem zadaję sobie dwa pytania:
Co rosło tutaj wcześniej?
I:
Co chcę posadzić tutaj w przyszłym roku?
Dopiero potem wybieram nasiona.
To niewielka różnica w podejściu, ale właśnie dzięki niej poplon rzeczywiście staje się elementem dobrze prowadzonego warzywnika, a nie tylko przypadkową zieloną rośliną wysianą na pustej ziemi.
Jeżeli mam jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zmianowania, częściej wybieram facelię. Jeżeli stanowisko nie jest związane z kapustowatymi i zależy mi na szybkim pokryciu gleby, gorczyca pozostaje bardzo dobrym wyborem.
