Wrzesień jest dla lawendy miesiącem granicznym. Na części krzewów wciąż znajdują się pojedyncze fioletowe kwiaty, inne mają już całkowicie zaschnięte kwiatostany, a właściciel ogrodu zaczyna zastanawiać się, czy przed zimą nadać roślinie ładny, kulisty kształt. I właśnie tutaj łatwo przesadzić.
Lawendę rzeczywiście powinno się regularnie przycinać, ponieważ bez tego z czasem drewnieje, rozchyla się na boki i traci zwarty pokrój. Jednak późne, mocne cięcie wykonane jesienią to zupełnie inna sytuacja niż lekkie przystrzyżenie krzewu tuż po zakończeniu kwitnienia pod koniec lata.
Jeżeli mamy początek września, pogoda pozostaje ciepła, a lawenda dopiero co przekwitła, można jeszcze usunąć suche kwiatostany i delikatnie wyrównać zieloną część rośliny. Jeśli jednak noce stają się wyraźnie chłodne, pojawiają się prognozy przymrozków albo mamy już drugą połowę miesiąca, bezpieczniej pozostawić mocniejsze formowanie do wiosny.
Najważniejsza zasada jest jeszcze prostsza: bez względu na miesiąc nie należy ciąć lawendy głęboko w stare, pozbawione liści drewno, ponieważ bardzo słabo wypuszcza z niego nowe pędy.
Dlaczego lawendę w ogóle trzeba przycinać?
Spis treści
Lawenda nie jest typową byliną, którą jesienią ścina się niemal przy samej ziemi. Botanicznie jest niewielkim, częściowo zdrewniałym krzewem. Z każdym sezonem dolne części pędów stają się coraz bardziej drewniane.
Jeżeli przez kilka lat pozostawimy roślinę bez cięcia, młode części będą rozwijać się coraz wyżej. Środek krzewu zacznie się odsłaniać, a ciężkie pędy mogą rozchylać się na boki. Regularne, ale umiarkowane przycinanie pomaga utrzymać zwartą, półkulistą formę lawendy i ogranicza jej przedwczesne „łysienie” od środka.
Problem polega na tym, że z zaniedbaną lawendą nie da się postępować tak jak z żywopłotem z ligustru. Nie można po kilku latach po prostu skrócić jej o połowę i zakładać, że natychmiast odbije.
Dlatego lepiej lekko formować ją regularnie, niż po kilku sezonach próbować naprawić mocno zdrewniały krzew jednym radykalnym cięciem.
Początek września. Kiedy lawendę można jeszcze lekko przyciąć?
Jeżeli lawenda dopiero zakończyła główne kwitnienie, a początek września jest ciepły i stabilny pogodowo, można wykonać lekkie cięcie po kwitnieniu.
W praktyce chodzi przede wszystkim o:
- usunięcie przekwitłych kwiatostanów,
- skrócenie ich łodyżek,
- delikatne wyrównanie miękkich, ulistnionych końców pędów,
- zachowanie regularnego, zaokrąglonego kształtu krzewu.
W zaleceniach dotyczących lawendy odpornej na chłód rekomendowane jest coroczne cięcie pod koniec lata, bezpośrednio po kwitnieniu: usuwa się przekwitłe kwiatostany oraz niewielką część zielonego przyrostu.
Nie jest to jednak moment na radykalne odmładzanie starego krzewu.
Jeżeli lawenda była prawidłowo przycinana każdego roku, wrześniowe uporządkowanie może oznaczać jedynie kilka centymetrów zielonego przyrostu. To zupełnie inny zabieg niż skrócenie całej rośliny o połowę.
Druga połowa września? Z mocnym cięciem lepiej już nie ryzykować
Im późniejsza jesień, tym mniej czasu pozostaje roślinie na reakcję po zabiegu.
Po cięciu lawenda może rozpocząć tworzenie nowych przyrostów. Jeżeli wkrótce później pojawią się chłodne noce i przymrozki, młode tkanki będą bardziej narażone na uszkodzenia. Z tego powodu zaleca się nie wykonywać przycinania zbyt blisko spodziewanych pierwszych przymrozków. Jedna z praktycznych rekomendacji zakłada zakończenie cięcia około sześciu tygodni przed typowym terminem pierwszego mrozu.
W Polsce trudno podać jedną datę obowiązującą wszystkich. Pierwszy poważniejszy przymrozek może pojawić się w zupełnie innym terminie na Dolnym Śląsku, a w innym na Suwalszczyźnie czy Podhalu.
Dlatego nie kieruj się ślepo kalendarzem.
Jeżeli pod koniec września lawenda nadal wygląda nieco nieporządnie, ale jest zdrowa, znacznie mniejszym problemem będzie pozostawienie kilku suchych kwiatostanów niż wykonanie bardzo mocnego cięcia tuż przed ochłodzeniem.
Największy błąd: wejście sekatorem w stare drewno
To najważniejsza rzecz do zapamiętania.
Po rozchyleniu gałązek starego krzewu zobaczymy dwie wyraźnie różne części. Na górze znajdują się młode, szarozielone pędy z liśćmi. Niżej pojawia się brunatne, twarde i często prawie pozbawione liści drewno.
Cięcie powinno pozostać w obrębie zielonych, ulistnionych fragmentów.
Lawenda bardzo niechętnie regeneruje się ze starego drewna. Jeśli zetniemy cały zielony przyrost i pozostawimy jedynie nagie, zdrewniałe gałązki, część z nich może już nie wypuścić nowych pędów.
To szczególnie ważne w przypadku kilkuletnich egzemplarzy, których środek jest już silnie zdrewniały.
Nie próbuj jesienią „odmłodzić” starej lawendy przez ścięcie jej bardzo nisko. Takie działanie może zakończyć się utratą całych fragmentów krzewu.
A co ze starymi kwiatostanami?
Tutaj można być znacznie mniej ostrożnym.
Jeśli nad krzewem pozostały suche, brązowe łodyżki po kwiatach, można je usunąć również wtedy, gdy nie chcemy już mocniej formować całej lawendy. Usunięcie samych przekwitłych kwiatostanów jest znacznie mniejszą ingerencją niż głębokie przycinanie zielonych pędów.
Najlepiej ścinać je razem z niewielkim fragmentem młodej łodyżki, ale nadal pozostawać ponad zdrewniałą częścią.
Nie trzeba natomiast obsesyjnie usuwać każdego pojedynczego suchego kwiatu. Jeżeli wrzesień jest już chłodny, roślinie nic się nie stanie, jeśli dokładniejsze porządki zostaną wykonane dopiero wiosną.
Czy we wrześniu można skrócić lawendę o jedną trzecią?
Takie zalecenie często pojawia się przy cięciu lawendy, ale bez kontekstu może być ryzykowne.
W przypadku młodego, regularnie przycinanego i silnie ulistnionego krzewu możliwe jest skrócenie większej części tegorocznego przyrostu, o ile nadal pozostaje wystarczająco dużo zielonych fragmentów pędów i zabieg wykonywany jest odpowiednio wcześnie po kwitnieniu.
Nie należy jednak mierzyć krzewu linijką i automatycznie usuwać jednej trzeciej wysokości.
W starej lawendzie jedna trzecia może oznaczać wejście głęboko w pozbawione liści drewno. W młodej roślinie ta sama proporcja może obejmować wyłącznie miękkie przyrosty.
Granica między zielonym pędem a starym drewnem jest ważniejsza niż matematyczna część wysokości krzewu.
Lawenda jeszcze kwitnie we wrześniu? Nie śpiesz się z sekatorem
W sprzyjającym sezonie część lawend może powtarzać kwitnienie albo utrzymywać pojedyncze kwiatostany jeszcze we wrześniu.
Jeżeli roślina jest zdrowa i nadal kwitnie, nie ma potrzeby skracania całej kępy tylko dlatego, że rozpoczął się nowy miesiąc.
Można sukcesywnie usuwać zaschnięte kwiatostany, pozostawiając te nadal atrakcyjne. Przy późnym kwitnieniu coraz mniej sensu ma jednak próba pobudzenia rośliny do jeszcze jednej fali wzrostu.
W tym okresie lepiej myśleć już o spokojnym zakończeniu sezonu niż o wymuszaniu kolejnego kwitnienia przed zimą.
Lawenda wąskolistna a francuska – to nie jest to samo
W polskich ogrodach bardzo ważne jest rozpoznanie, jaką lawendę właściwie mamy.
Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia) należy do najbardziej odpornych na zimno gatunków powszechnie uprawianych w ogrodach. Stosunkowo odporne są również jej mieszańce, w tym lawenda pośrednia (Lavandula × intermedia).
Zupełnie inaczej należy traktować lawendę francuską, nazywaną często lawendą motylkową (Lavandula stoechas). Jest zdecydowanie bardziej wrażliwa na niskie temperatury.
W przypadku takich roślin późne cięcie jest szczególnie ryzykowne. Zalecenia dla mniej odpornych lawend wskazują, aby po pierwszym głównym kwitnieniu przycinać je odpowiednio wcześnie i unikać późnego cięcia po początku września.
Dlatego dwie lawendy stojące obok siebie w centrum ogrodniczym niekoniecznie powinny być później traktowane identycznie.
Lawenda w donicy wymaga większej ostrożności
Roślina rosnąca w ziemi ma korzenie otoczone dużą masą gleby, która wolniej się wychładza. W donicy sytuacja wygląda inaczej.
Bryła korzeniowa w pojemniku jest bardziej narażona na przemarzanie, dlatego lawendy uprawiane w donicach wymagają zimą większej ochrony niż egzemplarze posadzone bezpośrednio na rabacie.
Jeżeli mamy lawendę w doniczce i zrobił się już chłodny wrzesień, tym bardziej nie należy wykonywać mocnego cięcia na ostatnią chwilę.
Ważniejsze staje się przygotowanie odpowiedniego miejsca na zimowanie: osłoniętego od zimnego wiatru i przede wszystkim takiego, w którym pojemnik nie będzie przez całą zimę stał w mokrym podłożu.
Jesienią lawendzie bardziej szkodzi wilgoć niż brak nawozu
Lawenda pochodzi z rejonów, w których doskonale radzi sobie z okresowym niedoborem wody. Jej wymagania są zupełnie inne niż roślin lubiących stale wilgotną ziemię.
Potrzebuje przede wszystkim przepuszczalnego stanowiska i pełnego słońca. Szczególnie niebezpieczne zimą jest połączenie niskiej temperatury z długo utrzymującą się wilgocią wokół korzeni.
We wrześniu nie warto więc:
- intensywnie podlewać lawendy „na zapas”,
- zasypywać nasady grubą warstwą mokrej materii organicznej,
- pozostawiać doniczek w podstawkach pełnych wody,
- zalewać stanowiska podczas nawadniania sąsiednich roślin.
Po gorącym i suchym okresie świeżo posadzony krzew oczywiście może wymagać podlewania. Chodzi o to, aby ziemia była przepuszczalna, a nie stale mokra.
Nawożenie lawendy we wrześniu? Lepiej nie pobudzać jej do wzrostu
Wrzesień nie jest dobrym momentem na silne nawożenie lawendy preparatem wysokoazotowym.
Azot pobudza przede wszystkim rozwój części zielonych. Pod koniec sezonu nie zależy nam na powstaniu dużej ilości nowych, delikatnych pędów tuż przed nadejściem chłodu.
Lawenda z natury dobrze radzi sobie na stosunkowo ubogich stanowiskach i przenawożenie może prowadzić do nadmiernie bujnego, miękkiego wzrostu kosztem zwartego pokroju oraz kwitnienia.
Jeżeli roślina rośnie prawidłowo, we wrześniu nie trzeba jej „wzmacniać na zimę” przypadkowym nawozem.
Czy zabezpieczać lawendę agrowłókniną już we wrześniu?
Zwykle nie.
Odpornej lawendy wąskolistnej rosnącej na przepuszczalnym stanowisku nie należy owijać na początku września tylko dlatego, że pojawiła się pierwsza chłodniejsza noc.
Zbyt wczesne i szczelne okrywanie może pogorszyć przewiewność i zatrzymywać wilgoć.
Osłony rozważa się przede wszystkim w przypadku:
- młodych roślin,
- bardziej wrażliwych odmian,
- lawendy uprawianej w pojemniku,
- stanowisk narażonych na silny, mroźny wiatr,
- regionów o ostrzejszych zimach.
Najważniejsze pozostaje dobre odprowadzanie wody. Dla lawendy mokra, ciężka gleba może być zimą równie dużym problemem jak sam mróz.
Co zrobić ze starą, mocno zdrewniałą lawendą?
Starego krzewu nie naprawimy jednym jesiennym cięciem.
Jeżeli lawenda ma duże, nagie fragmenty drewna, rozchodzi się na boki i wypuszcza liście właściwie tylko na końcach pędów, wrzesień nie jest dobrym momentem na eksperyment z radykalnym odmładzaniem.
Roślina może nie odbić z mocno zdrewniałych części. Nawet przy regularnym cięciu bardzo stare egzemplarze z czasem tracą atrakcyjny kształt i niekiedy rozsądniejsze jest zastąpienie ich młodymi roślinami.
Jeżeli jednak krzew pozostaje zdrowy, można przeczekać zimę i wiosną ocenić, które pędy rzeczywiście żyją. Dopiero gdy pojawi się nowy wzrost, łatwiej określić bezpieczną granicę cięcia.
Co zrobić z lawendą, której w sierpniu nie przycięliśmy?
To częsta sytuacja i nie trzeba nadrabiać zaległości za wszelką cenę.
Jeżeli jest dopiero początek września, dni są ciepłe, a do typowych przymrozków pozostaje sporo czasu, można wykonać lekkie cięcie po kwitnieniu.
Jeżeli natomiast zrobiła się druga połowa miesiąca, nocami temperatura gwałtownie spada albo mieszkamy w chłodniejszym regionie kraju, rozsądniejsze będzie:
usunąć ewentualnie same suche kwiatostany, pozostawić zieloną część krzewu i wrócić z sekatorem wiosną.
To lepsze rozwiązanie niż gwałtowne skrócenie rośliny tylko dlatego, że „lawendę trzeba było przyciąć”.
Wiosną będzie jeszcze czas na poprawki
Jeżeli rezygnujemy z mocniejszego jesiennego cięcia, nie oznacza to pozostawienia lawendy bez pielęgnacji.
Wiosną, gdy minie ryzyko silniejszych mrozów i na pędach będzie można zobaczyć rozpoczynający się wzrost, można:
- usunąć fragmenty uszkodzone zimą,
- wyrównać pokrój,
- skrócić młode pędy,
- usunąć suche końcówki,
- ponownie uformować zwartą półkulę.
Wiosenne cięcie trzeba jednak również prowadzić nad żywą, ulistnioną częścią pędów, bez bezmyślnego wchodzenia sekatorem w stare drewno.
Jak ciąć lawendę we wrześniu krok po kroku?
Jeżeli warunki pozwalają jeszcze na delikatny zabieg, zacznij od obejrzenia podstawy krzewu.
Najpierw znajdź miejsce, w którym kończy się stare, brunatne drewno, a zaczynają młodsze fragmenty z liśćmi. Sekator przez cały czas powinien pozostawać ponad tą granicą.
Następnie usuń przekwitłe kwiatostany i niewielki fragment zielonego przyrostu. Formuj krzew tak, aby był lekko zaokrąglony – nie płaski od góry.
Do cięcia używaj ostrego, czystego sekatora lub nożyc. Najlepiej wybrać suchy dzień, ponieważ świeżo wykonane cięcia nie powinny przez długi czas pozostawać mokre.
Po zabiegu nie ma potrzeby zasypywania ran żadnymi preparatami ani intensywnego nawożenia rośliny.
We wrześniu najważniejszy jest umiar
Odpowiedź na pytanie „przycinać lawendę we wrześniu czy już jej nie ruszać?” brzmi więc: to zależy od momentu miesiąca, pogody i stanu rośliny.
Jeżeli jest początek września, lawenda właśnie przekwitła, dni są nadal ciepłe, a krzew ma dużo zielonych przyrostów, można usunąć kwiatostany i lekko go uformować.
Jeżeli natomiast jesień zaczyna być wyraźnie chłodna, noce zbliżają się do temperatur przymrozkowych albo mamy już późny wrzesień, mocniejsze cięcie lepiej odłożyć.
Największym błędem nie jest bowiem pozostawienie kilku suchych kwiatów na zimę. Znacznie poważniejszym może być zbyt późne i zbyt głębokie skrócenie rośliny.
W przypadku lawendy warto trzymać się jednej zasady przez cały sezon: regularnie, ale umiarkowanie; zawsze w zielone pędy, nigdy bez potrzeby w stare drewno. Dzięki temu krzew przez znacznie dłuższy czas pozostaje zwarty i obficie kwitnie.
Zobacz również:
Zielone pomidory we wrześniu. Zostawić je na krzakach czy już zerwać?
Co siać jako poplon we wrześniu? Te rośliny poprawią ziemię po warzywach
Dynia we wrześniu – po czym poznać, że jest gotowa do zbioru?
Dołącz do nas na Facebook-u.
