Winorośl potrafi rosnąć niezwykle silnie. W ciągu jednego sezonu wypuszcza długie pędy, tworzy gęstą ścianę liści i może całkowicie zasłonić pergolę albo altanę. Problem w tym, że duża liczba liści i pędów nie zawsze oznacza równie obfite zbiory. Często jest wręcz przeciwnie – zaniedbana winorośl przeznacza większość energii na wzrost zielonych części, a ukryte w cieniu grona dojrzewają wolniej i pozostają kwaśne.
Aby winogrona były słodkie, potrzebują przede wszystkim odpowiedniej odmiany, dużej ilości słońca, właściwego cięcia oraz rozsądnego obciążenia krzewu owocami. Ważne są także podlewanie, nawożenie i ochrona przed chorobami. Żaden pojedynczy nawóz nie sprawi jednak, że niedojrzałe owoce nagle wypełnią się cukrem.
Słodkość winogron powstaje dzięki pracy zdrowych liści. To właśnie w nich podczas fotosyntezy produkowane są związki, które następnie trafiają do dojrzewających jagód. Dlatego celem pielęgnacji nie jest usuwanie wszystkich liści wokół gron, lecz stworzenie równowagi pomiędzy powierzchnią liści, liczbą owoców i dostępem do światła.
Słońce jest podstawą słodkich winogron
Spis treści
Winorośl najlepiej sadzić w miejscu ciepłym, słonecznym i osłoniętym od zimnego wiatru. Pełne nasłonecznienie dostarcza roślinie energii potrzebnej do dojrzewania owoców. Zacienione krzewy mogą intensywnie rosnąć, ale ich winogrona częściej pozostają kwaśne i dojrzewają nierównomiernie.
Dobre stanowisko dla winorośli znajduje się między innymi:
- przy południowej lub południowo-zachodniej ścianie budynku,
- przy jasnym i ciepłym ogrodzeniu,
- na dobrze nasłonecznionej pergoli,
- na niewielkim wzniesieniu, na którym nie zalega zimne powietrze,
- w miejscu z dobrą cyrkulacją powietrza.
Ściana nagrzewająca się w ciągu dnia może oddawać ciepło po zachodzie słońca. Jest to szczególnie korzystne dla odmian wymagających dłuższego sezonu. Nie należy jednak sadzić winorośli bezpośrednio pod szerokim okapem dachu, gdzie ziemia prawie nie otrzymuje deszczu.
Im późniejsza odmiana, tym większe znaczenie ma ciepłe i słoneczne stanowisko. W chłodniejszych rejonach Polski rozsądniej wybierać odmiany wczesne lub średnio wczesne, które zdążą osiągnąć dojrzałość przed jesiennymi chłodami.
Odmiana decyduje o powodzeniu uprawy
Nawet prawidłowo pielęgnowany krzew może nie wydawać słodkich owoców, jeżeli posadzona odmiana jest zbyt późna dla danego miejsca. Każda odmiana ma określone wymagania cieplne i potrzebuje odpowiednio długiego okresu wegetacji.
Do chłodniejszych ogrodów warto wybierać odmiany:
- wcześnie dojrzewające,
- dobrze znoszące polskie zimy,
- odporne lub mniej podatne na choroby grzybowe,
- przeznaczone do bezpośredniego jedzenia, jeżeli zależy nam na dużych, słodkich owocach.
Odmiany deserowe zwykle tworzą większe jagody i luźniejsze grona, ale mogą wymagać cieplejszego stanowiska oraz dokładniejszej ochrony. Odmiany przerobowe mają często mniejsze owoce, bardziej zwartą skórkę i inny stosunek cukrów do kwasów.
Nie warto oceniać smaku odmiany wyłącznie na podstawie pierwszych owoców młodego krzewu. Winorośl potrzebuje czasu na rozwinięcie systemu korzeniowego i zbudowanie silnej części stałej.
Coroczne cięcie jest konieczne
Winorośl owocuje na zielonych latoroślach wyrastających z pąków znajdujących się na drewnie wykształconym w poprzednim sezonie. Oznacza to, że sposób zimowego lub przedwiosennego cięcia bezpośrednio decyduje o liczbie pędów owoconośnych i przyszłych gron.
Nieprzycinana winorośl tworzy zbyt wiele cienkich, splątanych pędów. W gęstym wnętrzu krzewu brakuje światła i przepływu powietrza. Powstaje dużo drobnych gron, ale mogą one gorzej dojrzewać, a krzew staje się bardziej podatny na choroby.
Prawidłowe cięcie powinno:
- usuwać stare i niepotrzebne pędy,
- odnawiać drewno owoconośne,
- ograniczać liczbę pozostawionych pąków,
- utrzymywać wybraną formę krzewu,
- zapewniać równomierne rozmieszczenie latorośli,
- zapobiegać nadmiernemu zagęszczeniu.
Nie istnieje jedna liczba oczek odpowiednia dla każdej winorośli. Intensywność cięcia zależy od odmiany, wieku krzewu, jego siły wzrostu oraz sposobu prowadzenia. Odmiany owocujące dobrze z dolnych pąków można ciąć krótko. Inne wymagają pozostawienia dłuższych łóz.
Kiedy przycinać winorośl?
Główne cięcie wykonuje się w okresie spoczynku, zwykle pod koniec zimy lub bardzo wczesną wiosną, zanim roślina rozpocznie intensywne krążenie soków.
Zbyt późne cięcie może powodować silny wyciek soków z ran, określany jako „płacz winorośli”. Samo zjawisko nie zawsze prowadzi do śmierci krzewu, ale lepiej zakończyć podstawowe cięcie przed rozpoczęciem pełnej aktywności rośliny.
W cieplejszych miejscach można ciąć wcześniej. W rejonach, w których występują silne mrozy, część ogrodników pozostawia nieco więcej drewna jako zabezpieczenie i wykonuje ostateczną korektę po zimie.
Grubych, wieloletnich ramion nie należy usuwać bez konkretnego powodu. Radykalna przebudowa starego krzewu powinna być rozłożona na etapy, aby winorośl nie straciła od razu całej prawidłowo uformowanej części owocującej.
Cięcie letnie poprawia dostęp światła
Samo cięcie zimowe nie wystarczy. Latem winorośl nadal wypuszcza długie latorośle, pędy boczne i nowe liście. Bez kontroli może ponownie utworzyć gęstą, zacienioną masę.
W sezonie warto wykonywać:
- podwiązywanie i równomierne rozmieszczanie latorośli,
- usuwanie pędów wyrastających z pnia i korzeni,
- ograniczanie nadmiaru słabych latorośli,
- skracanie zbyt długich pasierbów,
- ostrożne przerzedzanie liści przy gronach,
- skracanie wierzchołków pędów, które nadmiernie się wydłużyły.
Prawidłowe prowadzenie zielonych pędów zwiększa dostęp światła do liści i owoców, a także poprawia przewiewność krzewu. Ograniczenie zacienienia sprzyja dojrzewaniu oraz zmniejsza wilgotność utrzymującą się wewnątrz korony.
Cięcie letnie nie powinno zmieniać krzewu w pozbawiony liści szkielet. Winogrona potrzebują zdrowej powierzchni liściowej, ponieważ to właśnie liście produkują substancje niezbędne do wzrostu i dojrzewania jagód.
Czy odsłaniać dojrzewające grona?
Delikatne odsłonięcie gron może poprawić ich nasłonecznienie, przewiewność i zdrowotność. Selektywne usuwanie części liści w strefie owocowania bywa stosowane w celu poprawy stosunku cukrów do kwasów oraz ograniczenia warunków sprzyjających infekcjom.
Nie oznacza to jednak, że należy usunąć wszystkie liście otaczające owoce. Najbezpieczniej:
- usuwać pojedyncze liście bezpośrednio zasłaniające grona,
- zaczynać od strony mniej narażonej na ostre popołudniowe słońce,
- wykonywać zabieg stopniowo,
- zachować większość zdrowych liści nad gronami,
- nie odsłaniać gwałtownie mięknących jagód w czasie upału.
Nagłe wystawienie owoców na silne światło i wysoką temperaturę może doprowadzić do oparzeń. Ryzyko jest szczególnie duże, gdy liście zostaną usunięte dopiero na początku dojrzewania, a grona wcześniej przez wiele tygodni pozostawały w głębokim cieniu.
Grona powinny mieć dostęp do rozproszonego światła i powietrza, ale nie muszą przez cały dzień prażyć się w pełnym słońcu.
Nadmiar gron może opóźnić dojrzewanie
Winorośl może zawiązać więcej owoców, niż jest w stanie prawidłowo wykarmić. Szczególnie często zdarza się to na młodych, osłabionych lub bardzo obficie kwitnących krzewach.
Gdy na jednej latorośli pozostanie wiele dużych gron, owoce mogą:
- dojrzewać później,
- pozostać drobniejsze,
- mieć mniej wyraźny smak,
- nierównomiernie się wybarwiać,
- dłużej zachowywać wysoką kwasowość.
W takiej sytuacji warto wykonać przerzedzanie gron. Najpierw usuwa się grona najmniejsze, uszkodzone, słabo zapylone lub wyraźnie opóźnione w rozwoju.
Przerzedzanie części owoców pozwala roślinie skierować więcej zasobów do gron pozostawionych na krzewie. Jest to szczególnie ważne przy odmianach wielkoowocowych i w latach o chłodniejszym lecie. Ogólna zasada przerzedzania upraw owocowych polega właśnie na ograniczeniu liczby owoców w celu poprawy ich wielkości i jakości.
Lepiej zebrać mniej dobrze dojrzałych winogron niż dużą liczbę zielonych i kwaśnych gron.
Młodej winorośli nie należy przeciążać
W pierwszych latach po posadzeniu najważniejsze jest zbudowanie silnego pnia, ramion i systemu korzeniowego. Pozostawienie dużej liczby gron na bardzo młodej roślinie może zahamować jej rozwój.
W pierwszym roku najlepiej skupić się na prowadzeniu pędu głównego. Pojawiające się kwiatostany zazwyczaj usuwa się, aby roślina przeznaczyła energię na wzrost.
W drugim roku można pozostawić niewielki plon kontrolny, jeżeli winorośl rozwija się silnie. Pełne obciążenie owocami powinno nastąpić dopiero wtedy, gdy konstrukcja krzewu jest dobrze uformowana.
Młoda winorośl obsypana gronami może wyglądać efektownie, ale zapłaci za to słabszym wzrostem i gorszym przygotowaniem do zimy.
Jak prawidłowo podlewać winorośl?
Dobrze ukorzeniona winorośl stosunkowo dobrze znosi krótkotrwałe przesuszenie, ale długotrwały niedobór wody może ograniczyć wzrost jagód, osłabić liście i zahamować dojrzewanie.
Największej uwagi wymagają:
- młode krzewy po posadzeniu,
- winorośle rosnące na lekkiej, piaszczystej glebie,
- rośliny przy ścianach i pod okapami,
- krzewy w okresie długotrwałej suszy,
- silnie owocujące odmiany o dużych gronach.
Winorośl lepiej podlewać rzadziej, ale obficie, niż codziennie zwilżać jedynie powierzchnię ziemi. Woda powinna dotrzeć głębiej, aby korzenie rozwijały się w niższych warstwach podłoża.
Strumień kierujemy na ziemię wokół krzewu. Nie należy regularnie moczyć liści i gron, ponieważ długo utrzymująca się wilgoć sprzyja rozwojowi chorób grzybowych.
Podczas dojrzewania owoców roślina nadal potrzebuje sprawnych, zdrowych liści. Całkowite odcięcie podlewania w okresie suszy może ograniczać fotosyntezę i gromadzenie cukrów. Nawadnianie powinno utrzymywać zdrową koronę, ale nie może prowadzić do stałego zalewania korzeni.
Czy ograniczyć wodę przed zbiorem?
Umiarkowane ograniczenie podlewania przed zbiorem może zapobiec nadmiernemu uwodnieniu owoców, ale nie należy doprowadzać winorośli do silnego więdnięcia.
Nagłe obfite podlanie bardzo przesuszonego krzewu, szczególnie podczas dojrzewania, może zwiększać ryzyko pękania jagód u podatnych odmian. Pęknięta skórka tworzy miejsce, przez które łatwiej wnikają drobnoustroje powodujące gnicie owoców.
Podlewanie powinno być więc możliwie regularne. Najgorszy jest schemat, w którym ziemia przez długi czas jest zupełnie sucha, a później jednorazowo otrzymuje ogromną ilość wody.
Podczas dojrzewania liczy się stabilność, a nie celowe męczenie krzewu suszą.
Winorośl nie potrzebuje dużych dawek azotu
Jednym z częstych błędów jest intensywne nawożenie winorośli preparatami bogatymi w azot. Krzew reaguje wtedy bardzo silnym wzrostem pędów i dużymi, ciemnozielonymi liśćmi.
Nadmiar azotu może prowadzić do:
- nadmiernego zagęszczenia rośliny,
- zacienienia gron,
- opóźnionego drewnienia pędów,
- późniejszego dojrzewania owoców,
- większej podatności miękkich przyrostów na choroby,
- słabszego przygotowania winorośli do zimy.
Jeżeli krzew co roku wypuszcza kilkumetrowe przyrosty, ma duże liście i niewiele owoców, dokładanie kolejnej dawki azotu prawdopodobnie pogorszy sytuację.
Najbezpieczniej nawozić na podstawie wyglądu rośliny, rodzaju gleby oraz – przy utrzymujących się problemach – jej analizy. Nawożenie powinno być zbilansowane, a nie oparte na założeniu, że większa dawka zawsze oznacza większy plon.
Potas jest ważny, ale nie działa sam
Potas bierze udział w gospodarce wodnej rośliny i procesach związanych z transportem związków w jej tkankach. Z tego powodu jest często przedstawiany jako najważniejszy składnik odpowiedzialny za słodycz winogron.
Rzeczywiście, jego niedobór może pogorszyć funkcjonowanie krzewu. Nie oznacza to jednak, że każdej winorośli należy latem podawać duże dawki nawozu potasowego.
Nadmiar jednego pierwiastka może ograniczać pobieranie innych składników. Jeżeli gleba zawiera odpowiednią ilość potasu, dodatkowe nawożenie nie zastąpi:
- dostępu do słońca,
- prawidłowego cięcia,
- zdrowych liści,
- właściwej odmiany,
- dostatecznie długiego okresu dojrzewania.
Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie dobrze rozłożonego kompostu oraz nawozów przeznaczonych dla winorośli w dawkach podanych przez producenta. Przy powtarzających się objawach niedoboru warto wykonać analizę gleby zamiast nawozić na ślepo.
Nawóz potasowy może wspomóc prawidłowo prowadzoną uprawę, ale nie osłodzi owoców rosnących w głębokim cieniu.
Ściółkowanie pomaga utrzymać wilgoć
Wokół winorośli można zastosować warstwę ściółki z dobrze rozłożonego kompostu, przekompostowanej kory lub innych materiałów organicznych.
Ściółka:
- ogranicza parowanie wody,
- hamuje rozwój chwastów,
- chroni strukturę gleby,
- stopniowo wzbogaca podłoże w materię organiczną,
- zmniejsza wahania temperatury w strefie korzeniowej.
Nie należy jednak usypywać grubej, mokrej warstwy bezpośrednio przy pniu. Wokół jego podstawy pozostawiamy niewielką wolną przestrzeń.
W przypadku bardzo żyznej ziemi nie powinno się stale dokładać dużych ilości świeżego materiału bogatego w azot. Winorośl może wtedy ponownie rozpocząć nadmierny wzrost.
Chwasty konkurują z młodymi krzewami
Młoda winorośl ma słabiej rozwinięty system korzeniowy niż wieloletni krzew. Trawa i chwasty rosnące bezpośrednio przy pniu konkurują z nią o wodę i składniki pokarmowe.
W pierwszych latach warto utrzymywać wokół winorośli wolny od chwastów pas ziemi. Można go wyściółkować, ale materiał nie powinien dotykać pnia.
W starszej uprawie krótkotrwała konkurencja nie zawsze stanowi duży problem. W okresie silnej suszy wysoka trawa może jednak pobierać znaczną część wody dostępnej w wierzchniej warstwie gleby.
Zdrowe liście są niezbędne do dojrzewania owoców
Mączniak prawdziwy, mączniak rzekomy i szara pleśń mogą poważnie osłabić plon. Jeżeli choroba zniszczy dużą część liści, krzew traci powierzchnię potrzebną do fotosyntezy, a owoce mogą nie osiągnąć właściwego smaku.
W ochronie winorośli ogromne znaczenie ma profilaktyka:
- luźne i przewiewne prowadzenie pędów,
- usuwanie porażonych części roślin,
- niedopuszczanie do nadmiernego zagęszczenia,
- unikanie moczenia liści podczas podlewania,
- usuwanie zaschniętych i gnijących owoców,
- regularna obserwacja spodniej strony liści,
- utrzymywanie porządku pod krzewami.
Wiele grzybów atakujących winorośl potrzebuje długo utrzymującej się wilgoci lub wysokiej wilgotności powietrza. Otwarta, dobrze prowadzona korona szybciej wysycha po deszczu i jest mniej podatna na rozwój infekcji.
Jeżeli stosowany jest środek ochrony roślin, trzeba sprawdzić jego aktualną etykietę, przeznaczenie do winorośli, dopuszczalną liczbę zabiegów oraz okres karencji.
Osłanianie gron przed ptakami i osami
Dojrzewające winogrona są atrakcyjne dla ptaków, os i szerszeni. Uszkodzone jagody zaczynają wyciekać, przyciągają kolejne owady i szybciej gniją.
Najskuteczniejszą ochroną przed ptakami są odpowiednio zamocowane siatki. Muszą być napięte i ułożone tak, aby zwierzęta nie mogły się w nie zaplątać.
Pojedyncze grona można zabezpieczyć przewiewnymi woreczkami. Materiał powinien przepuszczać światło i powietrze, a jednocześnie uniemożliwiać bezpośredni dostęp owadom.
Pęknięte, nadgryzione i gnijące jagody należy usuwać na bieżąco. Jedna uszkodzona jagoda pozostawiona w zwartym gronie może stać się początkiem gnicia sąsiednich owoców.
Nie zbieraj winogron zbyt wcześnie
Winogrona nie dojrzewają prawidłowo po zerwaniu tak jak niektóre inne owoce. Zebrane zbyt wcześnie pozostaną kwaśne. Dlatego termin zbioru powinien wynikać przede wszystkim ze smaku, a nie wyłącznie z koloru skórki.
O dojrzałości świadczą:
- charakterystyczna dla odmiany barwa,
- słodki, rozwinięty smak,
- wyraźnie mniejsza kwasowość,
- mięknący, ale nadal jędrny miąższ,
- łatwiejsze oddzielanie jagód od szypułek,
- brązowienie części nasion u odmian pestkowych.
Jagody znajdujące się w jednym gronie mogą dojrzewać nierównomiernie. Najlepiej próbować owoców z kilku miejsc – od strony słonecznej, zacienionej, górnej i dolnej części grona.
Kolor nie zawsze oznacza pełną dojrzałość. Ciemne odmiany mogą wybarwić się przed osiągnięciem odpowiedniej słodyczy, a jasne długo pozostają zielonkawe mimo dobrego smaku.
Co zrobić, gdy winogrona pozostają kwaśne?
Jeżeli owoce kolejny rok nie dojrzewają, trzeba ustalić przyczynę. Najczęściej odpowiada za to nie jeden błąd, lecz kilka problemów występujących jednocześnie.
Należy sprawdzić:
- Czy odmiana jest wystarczająco wczesna?
Zbyt późna odmiana może nie zdążyć dojrzeć w danym regionie. - Czy krzew ma pełne słońce?
Kilka godzin cienia w najważniejszej części dnia może znacząco opóźniać dojrzewanie. - Czy winorośl jest właściwie cięta?
Gęsta masa pędów i liści zacienia owoce. - Czy pozostawiono zbyt wiele gron?
Przeciążony krzew potrzebuje więcej czasu na ich wykarmienie. - Czy roślina nie otrzymuje nadmiaru azotu?
Bardzo silny wzrost może odbywać się kosztem dojrzewania. - Czy liście są zdrowe?
Porażenie chorobami ogranicza fotosyntezę. - Czy owoce nie są zbierane zbyt wcześnie?
Wybarwienie skórki nie zawsze oznacza gotowość do zbioru.
Najpierw trzeba poprawić warunki świetlne i równowagę krzewu, a dopiero później szukać rozwiązania w nawozach.
Roczny plan pielęgnacji winorośli
Późna zima i przedwiośnie
Wykonujemy główne cięcie, usuwamy uszkodzone drewno i pozostawiamy odpowiednią liczbę łóz lub czopków owoconośnych. Sprawdzamy podpory i wymieniamy uszkodzone wiązania.
Wiosna
Obserwujemy rozwój pąków, usuwamy niepotrzebne odrosty oraz słabe pędy. Młode latorośle przywiązujemy do podpór, zanim staną się długie i podatne na złamanie.
Początek lata
Porządkujemy pędy, poprawiamy przewiewność i kontrolujemy zdrowotność liści. Po zawiązaniu owoców oceniamy liczbę gron i w razie potrzeby usuwamy nadmiar.
Środek lata
Skracamy zbyt długie pasierby, ograniczamy pędy zacieniające wnętrze krzewu i stopniowo poprawiamy dostęp światła do strefy owocowania. Podczas suszy podlewamy głęboko.
Okres dojrzewania
Nie stosujemy dużych dawek azotu. Utrzymujemy zdrowe liście, usuwamy pęknięte jagody i zabezpieczamy grona przed ptakami oraz osami. Nie odsłaniamy gwałtownie owoców podczas upału.
Po zbiorach
Pozostawiamy zdrowe liście na krzewie tak długo, jak naturalnie funkcjonują. Po zakończeniu wegetacji usuwamy porażone resztki i porządkujemy stanowisko.
Najważniejsza jest równowaga krzewu
Słodkie i obfite plony nie są efektem jednego oprysku ani nawozu zastosowanego tuż przed zbiorem. Winorośl trzeba prowadzić przez cały sezon tak, aby zachowała równowagę pomiędzy wzrostem pędów, liczbą zdrowych liści i wielkością plonu.
Największe znaczenie mają: słoneczne stanowisko, właściwa odmiana, coroczne cięcie, umiarkowane nawożenie, regularne podlewanie oraz ochrona liści przed chorobami.
Jeżeli krzew jest mocno zagęszczony, zacieniony i przeciążony owocami, winogrona mogą pozostać kwaśne mimo intensywnego nawożenia. Jeżeli jednak grona otrzymują światło, liście są zdrowe, a liczba owoców została dopasowana do siły rośliny, winorośl ma znacznie większą szansę wydać dorodne, aromatyczne i naprawdę słodkie winogrona.
