Seler zwyczajny, czyli Apium graveolens, kojarzy się głównie z warzywem wykorzystywanym w kuchni. Na bazie przedstawionej strony widać jednak, że w tradycyjnym zielarstwie traktowano go również jako roślinę leczniczą. Szczególnie ceniono jego wpływ na układ moczowy, trawienie, przemianę materii oraz ogólne wzmocnienie organizmu.
W dawnym zastosowaniu seler pojawiał się jako roślina lekko pobudzająca, odżywcza i oczyszczająca. Wykorzystywano zarówno nasiona, korzeń, olejek eteryczny, jak i ogonki liściowe. Każda z tych części miała nieco inne znaczenie i inną siłę działania.
Zajrzyj do naszego obszernego działu z ziołami.
Obserwuj nas na YouTube.
Seler zwyczajny jako roślina zielarska
Spis treści
Seler opisywany jest jako roślina o charakterze nieco chłodnym, wilgotnym i gorzko-słodkim. W medycynie Wschodu zaliczano go do ziół łagodzących i nawilżających, dlatego stosowano go między innymi przy problemach o charakterze gorąca, suchości i podrażnienia.
Jednocześnie seler nie był traktowany wyłącznie jako delikatne warzywo. Jego nasiona i olejek mają znacznie silniejsze działanie niż jadalne ogonki liściowe, dlatego wymagają większej ostrożności.
Arcydzięgiel – zioło na trawienie, osłabienie i chłodne dni
Jakie części selera wykorzystuje się w zielarstwie?
W zielarstwie wykorzystuje się kilka części selera. Każda z nich ma inne zastosowanie i inną moc działania.
Nasiona stosowano głównie przy problemach z oddawaniem moczu, stanach reumatycznych, artretycznych oraz przy osłabionym trawieniu.
Olejek eteryczny destylowany z nasion uznawano za silny środek terapeutyczny, dlatego wymagał ostrożnego stosowania.
Korzeń dawniej używano jako środek moczopędny, wspierający trawienie i pobudzający pracę wątroby.
Ogonki liściowe są najłagodniejszą częścią rośliny. Można je jeść na surowo lub po obróbce cieplnej. Działają słabiej niż nasiona, korzeń i olejek, ale nadal mają wartość odżywczą.
Najważniejsze składniki selera
Seler zawiera między innymi:
- olejek lotny,
- glikozydy,
- związki furanokumarynowe,
- flawonoidy.
Obecność tych związków tłumaczy część tradycyjnych zastosowań selera, ale też wyjaśnia, dlaczego przy niektórych formach użycia trzeba zachować ostrożność. Szczególnie dotyczy to olejku eterycznego oraz nasion.
Działanie selera według tradycyjnego zastosowania
Seler był opisywany jako roślina:
- przeciwreumatyczna,
- uspokajająca,
- antyseptyczna w obrębie dróg moczowych,
- moczopędna,
- wspierająca wydzielanie kwasu moczowego,
- pobudzająca trawienie,
- obniżająca ciśnienie krwi,
- o działaniu przeciwgrzybiczym.
To pokazuje, że seler miał w zielarstwie znacznie szersze znaczenie niż tylko składnik zupy czy sałatki. Szczególnie ważny był jego wpływ na układ moczowy oraz oczyszczanie organizmu.
Seler na nerki, pęcherz i drogi moczowe
Jednym z najważniejszych zastosowań selera było wsparcie dróg moczowych. Nasiona stosowano jako środek moczopędny oraz wspierający oczyszczanie organizmu z substancji toksycznych. W tradycyjnym zastosowaniu sięgano po nie również przy podagrze, czyli dolegliwości związanej z odkładaniem kryształów kwasu moczowego.
Korzeń również uznawano za środek moczopędny. Dawniej stosowano go przy piasku i kamieniach nerkowych. Przypisywano mu także działanie oczyszczające w obrębie nerek.
W praktyce oznacza to, że seler był traktowany jako roślina wspierająca wydalanie nadmiaru płynów i produktów przemiany materii. Trzeba jednak pamiętać, że przy chorobach nerek, kamicy lub silnych bólach w okolicy nerek nie należy opierać się wyłącznie na ziołach.
Seler przy reumatyzmie, artretyzmie i podagrze
Nasiona selera wykorzystywano również przy dolegliwościach stawowych. Stosowano je przy artretyzmie, reumatyzmie oraz podagrze. Tradycyjnie łączono to z działaniem moczopędnym i oczyszczającym, zwłaszcza tam, gdzie problem wiązano z nagromadzeniem produktów przemiany materii.
Zewnętrznie wykorzystywano także olejek z selera. Rozcieńczony w oleju bazowym służył do masażu obolałych stawów. Tego typu zastosowanie miało charakter miejscowy i wspierający.
Seler na trawienie i wątrobę
Seler był ceniony także jako roślina pobudzająca trawienie. Nasiona stosowano przy osłabionej pracy układu pokarmowego, a korzeń jako surowiec pobudzający pracę wątroby.
To zastosowanie dobrze pasuje do gorzko-słodkiego charakteru rośliny. W zielarstwie rośliny gorzkawe często wykorzystywano przy ospałym trawieniu, uczuciu ciężkości po jedzeniu i osłabionej pracy układu pokarmowego.
Seler mógł być więc traktowany jako wsparcie wtedy, gdy organizm potrzebował łagodnego pobudzenia trawienia i poprawy wydzielania soków trawiennych.
Seler jako warzywo wzmacniające
Cała roślina działa delikatnie pobudzająco, odżywczo i wzmacniająco w stanach osłabienia. W przeszłości uprawiano seler jako warzywo na zimę i wczesną wiosnę, czyli w okresie, gdy świeżych roślin było mniej.
Ogonki liściowe są łagodniejsze niż nasiona i korzeń. Można je jeść na surowo lub po obróbce cieplnej. Za silniej działający surowiec zielarski uznawano seler dziko rosnący, choć obecnie najczęściej korzysta się z odmian uprawnych dostępnych w sprzedaży.
Seler w stanach osłabienia i wyczerpania nerwowego
Sok z całej świeżej rośliny stosowano przy stanach osłabienia i wyczerpania nerwowego. W tym ujęciu seler był traktowany nie tylko jako środek moczopędny czy trawienny, ale także jako roślina odżywcza i wzmacniająca.
Sok z selera łączono również z zapaleniami stawów, problemami reumatycznymi oraz dolegliwościami dróg moczowych.
Formy stosowania selera
Seler można stosować w kilku tradycyjnych formach. Najczęściej wykorzystywano napar z nasion, olejek eteryczny, nalewkę z korzenia, sok ze świeżej rośliny oraz ogonki liściowe jako łagodną formę pokarmową.
Napar z nasion
Napar z nasion stosowano przy artretyzmie i reumatyzmie. Używano go również jako środka wspierającego oczyszczanie organizmu oraz pracę układu moczowego.
Olejek eteryczny
Olejek eteryczny z nasion selera był wykorzystywany przy bolesnej podagrze oraz do masażu reumatycznych i artretycznych stawów. Zawsze wymagał rozcieńczenia i ostrożnego użycia.
Nalewka z korzenia
Nalewka z korzenia była dawniej stosowana jako środek moczopędny, przy nadciśnieniu oraz zaburzeniach układu moczowego.
Sok z całej rośliny
Sok wyciskany ze świeżej rośliny stosowano przy stanach zapalnych stawów, problemach z układem moczowym oraz przy osłabieniu.
Ogonki liściowe
Ogonki liściowe można traktować jako najłagodniejszą formę użycia selera. Są częścią warzywną, mniej skoncentrowaną niż nasiona, olejek i korzeń.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Seler wymaga ostrożności, szczególnie w formie nasion i olejku eterycznego. Olejku eterycznego z nasion selera nie należy stosować zewnętrznie przy ostrym słońcu, ponieważ obecny w roślinie bergapten może zwiększać wrażliwość skóry na światło.
Należy unikać wysokich dawek nasion, ponieważ mogą działać pobudzająco na macicę. Z tego względu szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży.
Do celów zielarskich nie należy kupować nasion przeznaczonych do uprawy, ponieważ mogą być zaprawiane preparatami grzybobójczymi. W takim zastosowaniu powinien być używany wyłącznie odpowiedni surowiec zielarski, a nie materiał siewny.
Seler zwyczajny – podsumowanie
Seler zwyczajny to znane warzywo, które w tradycyjnym zielarstwie miało także znaczenie lecznicze. Wykorzystywano nasiona, korzeń, olejek eteryczny i ogonki liściowe. Najważniejsze kierunki działania obejmowały układ moczowy, trawienie, oczyszczanie organizmu, dolegliwości reumatyczne i ogólne osłabienie.
Najsilniejsze działanie przypisywano nasionom i olejkowi, dlatego właśnie te formy wymagają największej ostrożności. Ogonki liściowe są łagodniejsze i bardziej kojarzone z codziennym użyciem kulinarnym.
Seler może być wartościową rośliną wspierającą organizm, ale przy chorobach nerek, ciąży, ostrych stanach zapalnych, nadciśnieniu lub stosowaniu skoncentrowanych preparatów warto zachować rozsądek i nie traktować go jako zamiennika leczenia.
