Te drzewa i krzewy przytnij już w styczniu – wiosną pięknie zakwitną

Mroźne, zimowe miesiące to dla wielu ogrodników okres odpoczynku od prac na działce. Jednak mimo śniegu za oknem, już w styczniu można rozpocząć pewne zabiegi pielęgnacyjne w ogrodzie. Jednym z nich jest zimowe przycinanie wybranych drzew i krzewów. Okazuje się, że niektóre gatunki bardzo dobrze znoszą cięcie o tej porze roku, a nawet go potrzebują. Prawidłowo wykonane zimowe cięcie pobudza rośliny do rozwoju, przekłada się na obfitsze kwitnienie wiosną oraz lepsze owocowanie latem.

Warto wiedzieć, że drzewa i krzewy znajdujące się w stanie zimowego spoczynku reagują na cięcie inaczej niż latem. Gdy soków w tkankach jest mało, a roślina „śpi”, przycinanie jest dla niej mniejszym stresem. Dodatkowo usuwając zagęszczające się gałęzie zimą, zapewniamy lepszy dostęp światła do wnętrza korony w przyszłym sezonie. To procentuje większą liczbą pąków kwiatowych oraz zdrowszym wzrostem nowych pędów. Zimowe cięcie jest zatem często nazywane cięciem prześwietlającym, bo celem jest prześwietlenie (rozrzedzenie) korony lub krzewu dla jego dobra.

Zimowa ochrona roślin: co okrywać, a czego nie ruszać

Co siejemy i sadzimy w styczniu?

Te kwiaty wysiewa się już w styczniu. Kompletna lista dla ogrodników

Zasady bezpiecznego przycinania roślin w styczniu

Aby zimowe cięcie przyniosło roślinom korzyść, należy przestrzegać kilku ważnych zasad. Kluczowa jest odpowiednia pogoda i technika wykonania cięć. Oto najważniejsze wytyczne:

• Wybierz odpowiedni dzień: Przycinaj rośliny zimą tylko podczas dodatniej temperatury lub lekkiego mrozu (do ok. -5°C). Dzień powinien być suchy i słoneczny. Unikaj cięcia w silny mróz, ponieważ przy bardzo niskich temperaturach odkryte tkanki mogą przemarzać, a gałęzie są kruche.
• Sprawdź stan rośliny: Upewnij się, że drzewo lub krzew dobrze znosi zimowe cięcie. Większość roślin ozdobnych i tropikalnych na pewno nie powinna być cięta zimą. Gatunki wrażliwe na chłód lepiej przycinać w późniejszym terminie. Jeśli nie masz pewności, – sprawdź poniżej listę roślin, którym zimowe cięcie służy, oraz tych, których lepiej teraz nie ruszać.
• Przygotuj narzędzia: Użyj ostrego i czystego sekatora, nożyc do gałęzi lub piły ogrodowej – w zależności od grubości ciętych konarów. Tępe narzędzia zmiażdżą gałąź zamiast jej czysto odciąć, co wydłuża gojenie rany. Jeżeli to możliwe, zdezynfekuj ostrza (np. spirytusem) przed rozpoczęciem pracy i przy przechodzeniu pomiędzy różnymi roślinami, aby nie przenosić chorób.
• Technika cięcia: Odcinaj gałęzie tuż za tzw. obrączką (zgrubieniem u nasady gałęzi) lub ok. 0,5-1 cm nad pąkiem skierowanym na zewnątrz (w przypadku skracania cieńszych pędów). Większe konary piłuj warstwowo – najpierw od dołu, potem od góry – by nie dopuścić do odłamania i poszarpania kory. Staraj się nie usuwać jednorazowo więcej niż 20-30% koron roślin, by ich nadmiernie nie osłabić.
• Zabezpieczenie ran: Po zakończeniu cięcia można posmarować większe rany (o średnicy powyżej ~2-3 cm) specjalną maścią ogrodniczą lub emulsją z fungicydem. Zapobiegnie to wnikaniu patogenów i przyspieszy gojenie. Jest to szczególnie istotne u drzew owocowych podatnych na choroby kory (np. śliw, wiśni i czereśni, jeśli już ktoś je ciął).
• Porządek po cięciu: Wszystkie odcięte gałęzie uprzątnij spod drzewa lub krzewu. Pędy zdrowe można rozdrobnić i dodać do kompostu lub użyć jako ściółkę. Pędy porażone przez choroby najlepiej spalić lub wyrzucić, by nie stały się źródłem infekcji. Po pracy wyczyść i zdezynfekuj narzędzia, a następnie przechowaj je w suchym miejscu.

Drzewa owocowe, które można przycinać w styczniu

Wiele drzew owocowych najlepiej znosi cięcie w stanie bezlistnym, podczas zimowego spoczynku. Szczególnie gatunki ziarnkowe są odporne na mróz i ich przycinanie możemy rozpocząć już w styczniu. Sadownicy często właśnie od nich rozpoczynają zimowe prace w sadzie. Poniżej najważniejsze gatunki do cięcia o tej porze oraz krótkie wskazówki, jak je przycinać:

• Jabłoń (jabłonie): Drzewa jabłoni są bardzo wytrzymałe na mróz. Zimą przeprowadza się tzw. cięcie prześwietlające korony. Usuń najpierw wszelkie gałęzie połamane, chore i te, które krzyżują się lub rosną do środka korony. Następnie skróć zbyt długie pędy jednoroczne mniej więcej o 1/3, tnąc tuż nad pąkiem skierowanym na zewnątrz korony. Jeśli jabłoń ma zbyt wysoką koronę, możesz obniżyć jej wierzchołek, wycinając lub skracając konary przewodnie na wysokość ok. 3 m (w starszych sadach). Regularne zimowe cięcie jabłoni sprzyja corocznemu owocowaniu i ogranicza przemienne lata słabego plonu.
• Grusza (grusze): Grusze również należą do drzew ziarnkowych dobrze znoszących zimowe przycinanie. Zabieg wykonujemy podobnie jak u jabłoni – usuwamy gałęzie stare, rosnące pionowo i do środka korony, aby ją prześwietlić. Warto też skrócić długie, jednoroczne przyrosty o ok. 1/3 ich długości, żeby pobudzić roślinę do wytwarzania nowych pędów owoconośnych. Pamiętaj, by nie przycinać gruszy podczas silnych mrozów; lepiej poczekać na łagodniejsze dni.
• Śliwa (drzewa śliwy): Śliwy (zwłaszcza odmiany domowe) często przycinamy zimą lub na przedwiośniu, ponieważ te drzewa pestkowe również są stosunkowo odporne. Cięcie zimowe śliwy polega przede wszystkim na usunięciu zagęszczających koronę gałęzi i pędów chorych (np. porażonych srebrzystością liści). Młode śliwy można formować, skracając przewodnik i boczne pędy, aby uzyskać odpowiedni kształt korony. Ważne jest jednak, by śliw nie ciąć podczas dużych mrozów oraz by zabezpieczać ich rany po cięciu maścią, bo są podatne na infekcje kory.

Uwaga: Większość drzew pestkowych (czereśnie, wiśnie, brzoskwinie, morele) gorzej znosi cięcie w surowym zimowym klimacie. Dla nich optymalnym terminem jest późny luty lub marzec (gdy miną najsilniejsze mrozy) bądź nawet lato tuż po zbiorach owoców (zwłaszcza w przypadku czereśni i wiśni). Przycinane zimą mogłyby być bardziej podatne na choroby kory (np. raka bakteryjnego). Dlatego w styczniu trzymaj się głównie jabłoni, grusz i śliw, a np. cięcie brzoskwini odłóż do marca.

Krzewy owocowe i pnącza do przycinania zimą

Nie tylko drzewa, ale także wiele krzewów owocowych najlepiej przycinać w okresie bezlistnym. Zimą możemy odmładzać krzewy jagodowe, by zapewnić im lepsze owocowanie w kolejnym sezonie. Przycinanie krzewów w styczniu polega głównie na usuwaniu najstarszych gałęzi, które słabo już plonują, oraz skracaniu nadmiernie długich pędów. Oto gatunki, którymi możemy zająć się zimą:

• Agrest: Krzewy agrestu można bez obaw ciąć w styczniu i lutym. Najważniejsze jest odmłodzenie krzewu – wytnij u samej ziemi 2-3 najstarsze, grube gałęzie (ciemne, często pokładające się na ziemi), zostawiając młodsze, żywotne pędy. Ponadto skróć o około 1/3 długości te gałęzie, które znacznie wydłużyły się w ostatnim roku. Dzięki temu agrest wiosną mocniej się rozkrzewi i wyda więcej owoców.
• Porzeczka czerwona i biała: Te krzewy porzeczek owocują najobficiej na pędach 2- i 3-letnich, dlatego co roku warto usuwać najstarsze gałęzie, aby stymulować wzrost nowych. W styczniu u przyciąć można 1-3 najgrubsze, najstarsze pędy u podstawy każdego krzewu (rozpoznasz je po ciemnej, spłowiałej korze). Resztę pędów możesz lekko skrócić dla zachowania kształtu. Docelowo krzew czerwonej porzeczki powinien mieć około 6-8 głównych gałęzi w różnym wieku (1-, 2- i 3-letnich). Podobnie postępuj z porzeczką białą.
• Porzeczka czarna: Czarna porzeczka ma nieco inną biologię – najlepiej plonuje na pędach jednorocznych i dwuletnich, natomiast starsze gałęzie dają już mało owoców. Dlatego w uprawie czarnej porzeczki często wycina się co roku wszystkie pędy starsze niż 3 lata. Zimowe cięcie (w styczniu-lutym) polega więc na przycięciu przy ziemi kilku najstarszych gałęzi (3-letnich i starszych), które łatwo rozpoznać po bardzo ciemnej, spękanej korze. Młodsze pędy można pozostawić bez skracania lub tylko lekko je przyciąć na końcach, by pobudzić rozgałęzienia.
• Jagoda kamczacka (suchodrzew jadalny): Młode krzewy jagody kamczackiej (do ok. 4 roku uprawy) nie wymagają cięcia zimą, ponieważ mogłoby to opóźnić ich wejście w owocowanie. Natomiast starsze egzemplarze warto odmłodzić. Najlepszy termin to końcówka zimy (luty). Wytnij 1/3 najstarszych, najgrubszych pędów przy ziemi, by zrobić miejsce dla młodych odrostów. Co kilka lat można w ten sposób całkowicie odmłodzić jagody kamczackie, co poprawi ich plonowanie.
• Aronia czarna: Krzewy aronii słyną z wytrzymałości, dlatego można je przycinać również zimą. W styczniu-lutym przeprowadź cięcie prześwietlające aronii – usuń przy ziemi kilka najstarszych, pokładających się na ziemi pędów. Aronia dobrze owocuje na pędach 2- i 3-letnich, więc podobnie jak w przypadku porzeczek, usuwamy te starsze, by pobudzić wzrost nowych łodyg. Krzew aronii docelowo może mieć 10-12 głównych pędów w różnym wieku.
• Leszczyna (orzech laskowy): Leszczyna często rośnie w formie wielopniowego krzewu. Jeśli chcemy ją odmłodzić lub utrzymać w ryzach, zimą możemy wyciąć przy ziemi część najstarszych pni. Pozostawiamy zwykle 5-6 młodszych, silnych pni, które utworzą szkielet krzewu. Warto też usunąć nadmiar drobnych odrostów korzeniowych wokół głównych pni, aby nie zagęszczały zbytnio leszczyny. Cięcie wykonuj wtedy, gdy nie ma silnego mrozu, by ograniczyć ryzyko przemarzania świeżych ran.
• Borówka amerykańska: Największe plony borówki uzyskuje się z młodych pędów, dlatego co roku zaleca się usuwać najstarsze gałęzie. Główne cięcie borówki wykonuje się po ustąpieniu silnych mrozów (luty, początek marca), ale jeśli zima jest łagodna, można też przyciąć krzewy już w styczniu. Usuń u każdego krzewu 2-3 najstarsze, zdrewniałe pędy (często o spękanej, łuszczącej się korze), wycinając je tuż przy ziemi. Dzięki temu borówka wypuści nowe, młode przyrosty wiosną. Możesz także lekko skrócić najwyższe gałęzie, żeby ułatwić sobie późniejszy zbiór owoców i nadać krzewom kształt.
• Malina (krzewy malin): Mimo że maliny zwykle przycina się jesienią lub wczesną wiosną, można te prace wykonać także podczas łagodnej zimy. Warto jednak rozróżnić odmiany malin:
  • Maliny letnie (owocujące w lecie na pędach dwuletnich) – po zbiorach ich owoców należy całkowicie wyciąć stare pędy, które owocowały. Jeśli nie zrobiłeś tego jesienią, możesz usunąć te obumarłe, dwuletnie łodygi zimą. Młode, jednoroczne pędy, które będą owocować w następnym sezonie, pozostawiamy, ewentualnie przerzedzając je, by nie rosły zbyt gęsto.
  • Maliny jesienne (owocujące jesienią na pędach jednorocznych) – te odmiany ścinamy do ziemi każdej zimy, ponieważ i tak zaowocują na nowych pędach, które wyrosną w danym roku. Przy sprzyjającej pogodzie możesz wyciąć wszystkie zeszłoroczne łodygi malin jesiennych już w styczniu (lub później, aż do początku marca). Na wiosnę krzewy wypuszczą mnóstwo młodych, zdrowych pędów, które zaowocują pod koniec lata.
• Winorośl (winogrona): Przycinanie winorośli zimą jest standardowym zabiegiem w winnicach. Najlepiej robić to pod koniec zimy (luty), zanim ruszą soki, ponieważ zbyt późne cięcie sprawia, że rany „płaczą” sokiem. Możesz jednak rozpocząć przycinanie już w styczniu, jeśli pogoda jest łagodna. Skróć wszystkie jednoroczne przyrosty winorośli, zostawiając na każdym owocującym łożysku po 2-3 oczka (pąki). Grube, stare zdrewniałe konary, które nie owocują, można całkowicie wyciąć. Regularne cięcie winorośli gwarantuje obfite plony i duże grona.
• Aktinidia (mini kiwi): Pnącza aktinidii, uprawiane dla smacznych owoców, również tniemy zimą podobnie jak winorośl. Najlepiej zrobić to w drugiej połowie zimy (luty). Pędy aktinidii są dość cienkie, więc łatwo je przyciąć sekatorem. Skracamy nadmiernie wydłużone pędy i usuwamy zagęszczające łodygi. Ważne, by nie robić tego późno na wiosnę, bo aktinidia równie mocno „płacze” jak winorośl.

Iglaki i żywopłoty do cięcia zimą

Przycinanie w styczniu może dotyczyć nie tylko roślin owocowych, ale także krzewów iglastych i zimozielonych żywopłotów. Wiele gatunków iglaków jest odpornych na niskie temperatury, więc ich formowanie można przeprowadzać również poza sezonem wegetacji. Dotyczy to przede wszystkim żywopłotów z gatunków zimozielonych, które rosną stosunkowo wolno i nie wytwarzają młodych pędów zimą (nie grozi więc przymrożeniem nowych przyrostów, bo ich nie ma). Oto przykłady iglaków i żywopłotów, które można przycinać w okresie zimowym:

• Cis pospolity i żywotnik (tuja): Cisy słyną z tego, że dobrze znoszą cięcie o każdej porze roku, także zimą. Podobnie popularne tuje i cyprysiki Lawsona można delikatnie formować w cieplejsze zimowe dni. Warto jednak ograniczyć się do drobnych poprawek kształtu żywopłotu lub usunięcia gałęzi uszkodzonych (np. przez śnieg). Unikaj cięcia łączącego się z usunięciem całego, zielonego przyrostu aż do starego drewna – takie rany mogłyby się nie zasklepić przez zimę. Ogólnie jednak zimozielone żywopłoty z iglaków bez problemu przetrwają lekki zimowy strzyżenie.
• Świerk, jodła i sosna: Większe drzewa iglaste rzadko wymagają przycinania, ale jeśli zachodzi potrzeba (np. chcesz usunąć dolne gałęzie świerka lub lekko uformować młodą sosnę), można to zrobić zimą. Pamiętaj tylko, że większość iglaków nie wypuszcza nowych pędów ze starego drewna, więc nie można ich przycinać zbyt drastycznie. Odcięcie całej wierzchołkowej części świerka czy sosny spowoduje deformację drzewa, więc takie zabiegi wykonuj tylko w ostateczności. Zimą natomiast śmiało usuwać można połamane lub chore gałęzie (np. zbrązowiałe od chorób igieł).
• Zrzucające liście żywopłoty (np. ligustr): Krzewy liściaste stosowane na żywopłoty (ligustr, grab, buki w formie żywopłotu) można przycinać również poza sezonem. Ligustr – choć gubi liście na zimę – jest odporny i zimą można skrócić jego pędy, by nadać żywopłotowi pożądany kształt. Podobnie można postąpić z innymi krzewami formowanymi, pamiętaj jednak, by nie przycinać ich w środku siarczystych mrozów. Wybierz dzień powyżej zera.

Krzewy ozdobne, które dobrze znoszą cięcie zimą

Wiele krzewów ozdobnych preferuje cięcie po kwitnieniu lub wczesną wiosną, ale są i takie, którym zimowe strzyżenie nie zaszkodzi. Jeśli jakieś krzewy na rabacie nadmiernie się rozrosły, możesz spróbować nieco je skrócić w styczniu. Dotyczy to szczególnie gatunków kwitnących później, na pędach jednorocznych – one i tak zawiążą pąki kwiatowe dopiero na nowych przyrostach wiosennych. Oto przykłady ozdobnych krzewów, które można przycinać zimą:

• Hortensja bukietowa i hortensja drzewiasta: Odmiany hortensji kwitnących latem na pędach tegorocznych (np. hortensja bukietowa „Limelight” czy hortensja drzewiasta „Annabelle”) należy przycinać co roku mocno w okresie zimowym. Zabieg wykonujemy zwykle na przełomie lutego i marca, ale jeśli zima jest łagodna, można go przeprowadzić już w styczniu. Pędy hortensji bukietowej skracamy nisko, zostawiając 2-3 pąki nad ziemią. To pobudza krzew do wypuszczenia silnych, grubych gałęzi i tworzenia dużych kwiatostanów latem. Hortensje ogrodowe (krzewiaste, H. macrophylla) mają inny charakter – ich pąki powstają poprzedniego lata, więc ich zimą nie przycinamy (inaczej nie zakwitną).
• Tawuły letnie (japońskie): Krzewy z rodzaju tawuła, które kwitną latem (np. tawuła japońska, tawuła Billarda), można śmiało skracać zimą. Zazwyczaj wczesną wiosną tnie się je nisko, pozostawiając tylko kilkanaście centymetrów pędów. Po takim cięciu szybko odbijają i latem pokrywają się masą kwiatów na nowych pędach. Jeśli nie chcesz czekać do marca, możesz przyciąć tawuły już w styczniu – byle nie przy silnym mrozie.
• Berberysy: Berberysy to krzewy o dużej tolerancji na cięcie. Zimozielone gatunki (np. berberys Julianny) można lekko formować nawet zimą. Berberysy zrzucające liście (np. berberys Thunberga) najlepiej przycinać późną zimą lub wczesną wiosną, zanim rozwiną się liście. Można je w styczniu nieco skrócić lub prześwietlić, by zachować ładny pokrój krzewu. Pamiętajmy tylko o rękawicach – berberysy mają ostre ciernie, które i zimą potrafią dokuczyć.
• Jaśminowiec, żylistki, krzewuszki: Te popularne krzewy kwitną wiosną lub na początku lata na pędach z poprzedniego roku. Co prawda najlepiej przycinać je zaraz po kwitnieniu, ale jeśli musimy (np. krzew jest bardzo zaniedbany), można je śmiało odmłodzić również zimą. Zniosą cięcie dobrze pod kątem zdrowotnym – mocno się rozgałęzią na wiosnę – ale musimy liczyć się z tym, że w następnym sezonie zakwitną słabiej (bo część pąków kwiatowych została wycięta). Jeśli to możliwe, ogranicz się zimą do wycięcia najstarszych pędów i gałęzi krzyżujących się, zostawiając młodsze pędy nienaruszone – wtedy krzew wiosną nadal będzie obsypany kwiatami, a jednocześnie odmłodzony.
• Wierzba ozdobna (na pniu): Małe wierzby szczepione na pniu (np. wierzba mandżurska „Hakuro”) można przycinać zimą bez problemu. Wierzby są wytrzymałe, a ścięcie ich koron w okresie spoczynku pozwoli im wypuścić mnóstwo młodych, barwnych gałązek na wiosnę. W lutym możesz śmiało ogłowić taką wierzbę, zostawiając tylko główne konary na wysokości zaszczepienia. Już kilka tygodni później pojawią się dziesiątki nowych, różowych pędów (młode przyrosty wierzby „Hakuro” mają dekoracyjny różowawy kolor).
• Budleja Dawida: Znana też jako motyli krzew, budleja kwitnie latem na pędach jednorocznych. Jej pąki kwiatowe tworzą się wiosną, więc można krzew spokojnie przyciąć zimą. Co prawda część naziemna budlei i tak często przemarza w polskim klimacie, ale jeśli zima jest łagodna i pędy przetrwały, możemy je skrócić o połowę w styczniu lub lutym. To zachęci budleję do wypuszczenia mocnych nowych gałęzi, które na przełomie lipca i sierpnia obsypią się wonnymi kwiatostanami wabiącymi motyle.

Rośliny, których nie należy przycinać zimą

Zanim chwycisz za sekator w środku zimy, sprawdź koniecznie, których gatunków nie wolno przycinać zimą. Niektóre rośliny źle reagują na tak wczesne cięcie i mogą potem słabo kwitnąć lub chorować. Oto główne grupy roślin, których nie tniemy o tej porze:

1. Krzewy kwitnące wczesną wiosną na pędach zeszłorocznych: Należą do nich m.in. forsycja, migdałek trójklapowy, wczesne tawuły (np. tawuła van Houtte’a), porzeczka krwista (dekoracyjna) czy lilak (bez) pospolity. Te rośliny zawiązują pąki kwiatowe już latem poprzedniego roku. Jeśli przytniesz je zimą, usuniesz większość pąków i wiosną krzew nie zakwitnie. Dlatego forsycję, lilaki i podobne krzewy przycina się dopiero po przekwitnieniu, zwykle w maju.
2. Delikatne drzewa pestkowe w sadzie: Czereśnie, wiśnie, brzoskwinie i morele są bardziej wrażliwe na mróz oraz infekcje. Ich soki zaczynają krążyć wcześniej niż u jabłoni, a rany po cięciu mogą być wrotami dla patogenów (np. grzybów i bakterii). Specjaliści zalecają przycinać te gatunki późnym latem lub bardzo wczesną wiosną, już po okresie najsilniejszych mrozów. Przykładowo, optymalny termin cięcia czereśni i wiśni to lipiec/sierpień (po zbiorach), a brzoskwinie i morele tniemy w marcu, tuż przed ruszeniem wegetacji.
3. Drzewa o wczesnym starcie wegetacji („płaczące”): Niektóre drzewa liściaste bardzo wcześnie rozpoczynają krążenie soków na przedwiośniu. Należą tu m.in. brzoza, klon, grab, orzech włoski oraz kasztanowiec. Przycięte zimą (a zwłaszcza późnym zimą i wczesną wiosną) silnie „płaczą” – z ran na pniu i gałęziach wypływa dużo soków. Osłabia to drzewo i może prowadzić do infekcji. Dlatego tych gatunków nie tniemy w styczniu. Jeśli musisz je przyciąć, zrób to w okresie letnim lub późnej jesieni.
4. Róże i młode krzewy wrażliwe na mróz: Większość róż ogrodowych (zwłaszcza wielkokwiatowe i rabatowe) przycinamy wiosną, gdy minie ryzyko dużych mrozów. Zimą ich pędy mogłyby nadmiernie przemarznąć po cięciu. Podobnie nie przycinamy zimą młodych, świeżo posadzonych drzewek i krzewów ozdobnych – najpierw pozwólmy im dobrze się ukorzenić i przetrwać pierwszą zimę bez dodatkowego stresu.

Dla przejrzystości, poniżej zestawienie wybranych roślin z zaleceniem co do zimowego cięcia:

Roślina	Cięcie zimą?	Uwagi
Jabłoń, grusza, śliwa	TAK	Odporne drzewa owocowe – tniemy prześwietlająco w styczniu/lutym
Czereśnia, wiśnia	NIE	Pestkowe wrażliwe – cięcie latem po zbiorach (unikać zimą)
Porzeczki czerw./biała, agrest, aronia	TAK	Krzewy jagodowe – usuwamy stare pędy zimą dla odmłodzenia
Forsycja, migdałek, lilak	NIE	Kwitną wiosną na starych pędach – cięcie zimą usuwa pąki kwiatowe
Hortensja bukietowa, budleja	TAK	Kwitną latem na młodych pędach – przycięcie zimą zwiększa kwitnienie
Róże ogrodowe (wielkokwiatowe)	NIE	Wrażliwe na mróz – główne cięcie wiosną po ustaniu mrozów
Żywopłoty z cisa, tui	TAK	Odporne iglaki – można formować nawet zimą przy sprzyjającej pogodzie
Brzoza, klon, orzech włoski	NIE	„Płaczące” drzewa – silny wyciek soków po zimowym cięciu

Jak ciąć drzewa i krzewy zimą – krok po kroku

Wykonywanie zimowego cięcia może się wydawać skomplikowane, ale trzymając się sprawdzonych metod, poradzi sobie z nim każdy ogrodnik amator. Oto instrukcja krok po kroku, jak prawidłowo przycinać drzewa i krzewy zimą:

1. Zaplanuj cięcie: Na początku obejrzyj dokładnie roślinę. Zdecyduj, które gałęzie zamierzasz usunąć, a które skrócić. Zaplanowanie cięć z wyprzedzeniem pozwoli uniknąć zbyt intensywnego przycinania. Pamiętaj, że lepiej ciąć mniej niż za dużo – zawsze można wrócić do rośliny za kilka tygodni i poprawić cięcie, jeśli efekt jest niewystarczający.
2. Poczekaj na odpowiedni moment: Wybierz dzień, gdy temperatura jest powyżej 0°C (lub delikatny przymrozek do -5°C), nie pada deszcz ani śnieg, a drewno nie jest pokryte szronem. Najlepiej ciąć w godzinach południowych, gdy roślina jest najmniej zmarznięta po nocnym chłodzie. Unikaj cięcia podczas srogich mrozów.
3. Przygotuj narzędzia: Upewnij się, że twój sekator, nożyce do żywopłotu czy piłka są ostre i czyste. Jeśli są zabrudzone lub są na nich pozostałości soków z poprzednich cięć, oczyść je i zdezynfekuj (np. alkoholem). Załóż też rękawice i okulary ochronne, aby zabezpieczyć się przed odpryskującymi gałązkami.
4. Usuń najpierw gałęzie chore i martwe: Zaczynamy cięcie od usunięcia oczywistych gałęzi, które i tak powinny zostać wycięte. Wytnij wszystkie pędy połamane, suche, porażone przez choroby czy zaatakowane przez szkodniki. Tnij je do zdrowego miejsca (jeśli to część gałęzi) lub całkowicie przy nasadzie (jeśli gałąź jest cała martwa). To poprawi higienę rośliny i zapobiegnie rozprzestrzenianiu się chorób.
5. Prześwietl koronę lub krzew: Kolejny krok to usunięcie gałęzi zdrowych, ale zagęszczających wnętrze korony. Wycinamy te pędy, które rosną do środka korony, krzyżują się z innymi lub ocierają. Dzięki temu więcej światła dotrze w głąb drzewa/krzewu, a nowe przyrosty będą silniejsze. Jeśli drzewo ma kilka gęsto rosnących konarów, możesz usunąć jeden z nich całkowicie, by pozostałe miały przestrzeń. U krzewów warto wyciąć najstarsze pnie, pozostawiając młodsze gałęzie.
6. Skróć długie pędy: Po przerzedzeniu możesz skrócić zbyt wybujałe, długie gałęzie, by nadać roślinie odpowiedni pokrój. Tnij zawsze tuż nad zdrowym pąkiem skierowanym na zewnątrz korony (zapobiegnie to rozrastaniu się do środka). Skrócenie pędów pobudzi drzewo do rozgałęzienia się i wypuszczenia nowych przyrostów wiosną. Uważaj jednak, by nie przycinać pędów z pąkami kwiatowymi, jeśli roślina już je ma (dotyczy to głównie krzewów, które zawiązały pąki na przedwiośniu).
7. Formuj kształt: Jeśli Twoim celem jest określony kształt korony drzewa lub bryła żywopłotu, dokonaj odpowiednich cięć formujących. W przypadku drzewek owocowych możesz uformować koronę wrzecionową lub rozłożystą przez odpowiednie cięcie przewodnika i bocznych konarów. Żywopłot przytnij tak, by był lekko węższy u góry, a szerszy u podstawy (zapewni to równomierne doświetlenie). Ten krok zależy już od Twojej inwencji i potrzeb estetycznych.
8. Zadbaj o rany i porządek: Na koniec sprawdź wszystkie świeże rany po cięciu. Jeśli są duże (powyżej 2-3 cm średnicy), posmaruj je maścią ogrodniczą albo emulsją ochronną. Zgrab i usuń z otoczenia rośliny wszystkie odcięte gałęzie. Pociąć je na drobne kawałki możesz wykorzystać na kompost lub zrębki (jeśli były zdrowe). Chorą tkankę bezpieczniej spalić. Na koniec wyczyść narzędzia, wysusz i schowaj je do kolejnego użycia.

Dzięki tak przeprowadzonemu cięciu, Twoje drzewa i krzewy powinny wejść w wiosnę z nową energią. Zwiększona ilość światła w koronie, usunięcie starych i chorych gałęzi oraz bodziec do wypuszczenia młodych pędów sprawią, że rośliny odwdzięczą się bujnym kwitnieniem. Ścinając wybrane gatunki już w styczniu, przygotowujesz swój ogród na efektowny, wiosenny rozkwit i zapewniasz sobie udane zbiory owoców w nadchodzącym sezonie.

Dzięki tak przeprowadzonemu cięciu, Twoje drzewa i krzewy powinny wejść w wiosnę z nową energią. Zwiększona ilość światła w koronie, usunięcie starych i chorych gałęzi oraz bodziec do wypuszczenia młodych pędów sprawią, że rośliny odwdzięczą się bujnym kwitnieniem. Ścinając wybrane gatunki już w styczniu, przygotowujesz swój ogród na efektowny, wiosenny rozkwit i zapewniasz sobie udane zbiory owoców w nadchodzącym sezonie.

FAQ – Najczęstsze pytania o zimowe przycinanie roślin

Które drzewa owocowe można przycinać zimą?
Zimą (już w styczniu) można przycinać przede wszystkim jabłonie, grusze oraz niektóre śliwy. Te gatunki ziarnkowe i wybrane pestkowe dobrze znoszą cięcie w okresie spoczynku. Unikamy natomiast cięcia w silne mrozy oraz cięcia drzew pestkowych wrażliwych (czereśnie, wiśnie, brzoskwinie) przed ustąpieniem mrozów.

Jakie krzewy owocowe tnie się w styczniu?
W styczniu możemy przycinać wiele krzewów jagodowych: agrest, porzeczki czerwone i białe, czarną porzeczkę, aronię, jagodę kamczacką, borówkę amerykańską, a także krzewy orzecha laskowego (leszczynę). Przycinamy je głównie w celu odmłodzenia – usuwając stare, słabo owocujące pędy, by pobudzić wzrost nowych.

Czy można przycinać drzewa podczas mrozu?
Należy unikać przycinania drzew podczas silnego mrozu. Dopuszczalne jest lekkie cięcie przy niewielkim mrozie (do ok. -5°C). W niższych temperaturach gałęzie są kruche, a rany po cięciu mogą przemarzać i gorzej się goić. Najlepiej poczekać na dzień z temperaturą około 0°C lub na plusie.

Jaka pogoda jest najlepsza do zimowego cięcia?
Idealny jest dzień słoneczny, suchy, z dodatnią temperaturą powietrza (ewentualnie lekki przymrozek). Ważne, by roślina nie była pokryta szronem ani lodem. Ciąć najlepiej w południe, gdy jest najcieplej. Unikamy opadów deszczu i śniegu w trakcie cięcia – mokre drewno łatwiej ulega uszkodzeniom i infekcjom.

Jak przygotować narzędzia do cięcia zimą?
Przed zimowym cięciem warto naostrzyć sekatory, nożyce i piły, by cięcia były czyste. Narzędzia powinny być też zdezynfekowane (np. przetarte alkoholem lub roztworem denaturatu), szczególnie jeśli wcześniej cięliśmy chore rośliny. Ostre i czyste narzędzia zminimalizują rany i ryzyko przeniesienia chorób.

Czy należy zabezpieczać rany po cięciu zimą?
Zaleca się zabezpieczyć duże rany po cięciu zimowym. Można użyć maści ogrodniczej, farby emulsyjnej z dodatkiem fungicydu lub specjalnych preparatów do drzew. Smarujemy świeże cięcia o średnicy powyżej ok. 2-3 cm. Mniejsze rany goją się zwykle same, ale dla pewności też można je pokryć cienką warstwą maści.

Jak prawidłowo przycinać jabłoń zimą?
Jabłonie tniemy zimą wykonując cięcie prześwietlające korony. Najpierw usuwamy gałęzie suche, chore i rosnące do środka. Następnie skracamy długie, jednoroczne pędy o około 1/3 ich długości, tnąc nad pąkiem zewnętrznym. Można też obniżyć wysokość drzewa, wycinając wierzchołkowe odgałęzienia korony (nie przekraczając jednak 20-25% masy korony). Ważne, by ciąć w dzień bez mrozu i zabezpieczyć większe rany maścią ogrodniczą.

Kiedy przycinać porzeczki i agrest?
Porzeczki (czerwone, białe i czarne) oraz agrest najlepiej przycinać w okresie spoczynku, czyli zimą – w styczniu lub lutym. Ważne, by nie robić tego w siarczysty mróz. W praktyce wiele osób tnie te krzewy na przełomie lutego i marca, gdy mrozy słabną. Jednak w łagodniejszym styczniu również można się za to zabrać. Kluczowe jest usunięcie najstarszych gałęzi (ponad 3-4 letnich) i ewentualne skrócenie długich pędów.

Czy maliny przycina się zimą?
Można przycinać maliny zimą, ale termin zależy od rodzaju malin. Maliny letnie (owocujące latem) przycinamy głównie po zbiorach – usuwając stare pędy, które owocowały. Jeśli nie zrobiłeś tego jesienią, możesz usunąć te uschnięte pędy w zimie, byle nie przy silnym mrozie. Maliny jesienne (owocujące jesienią na jednorocznych pędach) można ściąć całkowicie przy ziemi w okresie zimowym. W praktyce wiele osób tnie je późną zimą (luty), ale łagodny styczeń też się do tego nadaje.

Kiedy ciąć borówkę amerykańską?
Borówkę wysoką (amerykańską) zazwyczaj przycina się pod koniec zimy lub wczesną wiosną (luty-marzec). Chodzi o to, by ominąć najmocniejsze mrozy, ale zdążyć przed ruszeniem wegetacji. W cieplejsze zimowe dni (np. w styczniu, gdy temperatury są wyższe) można jednak rozpocząć cięcie. Głównym celem jest usunięcie najstarszych, zdrewniałych pędów i przerzedzenie krzewu, aby pobudzić wzrost nowych pędów, które wydadzą więcej owoców.

Czy można ciąć forsycję w styczniu?
Nie, forsycji nie należy przycinać zimą. Forsycja jest krzewem, który kwitnie bardzo wcześnie na wiosnę (marzec/kwiecień) na pędach z poprzedniego roku. Cięcie jej w styczniu spowodowałoby usunięcie pąków kwiatowych i roślina nie zakwitnie w tym roku. Forsycję przycinamy dopiero po przekwitnieniu, czyli późną wiosną. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy krzew jest stary i wymaga mocnego odmłodzenia – możemy go ściąć zimą bardzo nisko, ale musimy pogodzić się z brakiem kwiatów wiosną.

Jakie rośliny ozdobne można przycinać zimą?
Z ozdobnych krzewów zimą można przycinać te gatunki, które kwitną na pędach jednorocznych lub dobrze znoszą cięcie. Przykłady to hortensja bukietowa i drzewiasta (kwitną latem – tnie się je co roku zimą), budleja Dawida (też letnie kwitnienie, można skracać pędy zimą), późne tawuły (np. japońska), a także krzewy liściaste ścięte w formie żywopłotu (ligustr, grab). Ponadto wiele krzewów wytrzymuje zimowe cięcie odmładzające (np. jaśminowiec, żylistki, krzewuszki), choć mogą wtedy słabiej kwitnąć w następnym sezonie.

Czy zimowe cięcie pobudza kwitnienie?
Tak, odpowiednio wykonane cięcie zimowe często pobudza rośliny do bujniejszego kwitnienia. Dzieje się tak, ponieważ prześwietlenie korony zapewnia lepszy dopływ światła do pąków kwiatowych, a usunięcie części starych pędów kieruje energię rośliny w nowe przyrosty. Roślina po cięciu wypuszcza więcej młodych pędów, na których często zawiązuje się więcej kwiatów. Warunkiem jest jednak, by nie wyciąć pąków kwiatowych gatunków, które już je utworzyły (dlatego np. forsycji nie tniemy zimą).

Czy można formować żywopłot zimą?
Tak, zimą można wykonywać umiarkowane cięcie formujące żywopłoty, zwłaszcza z gatunków zimozielonych. Żywopłoty z cisu, tui czy cyprysików Lawsona dobrze znoszą strzyżenie nawet zimą, pod warunkiem że nie jest akurat bardzo mroźnie. Można wyrównać linię cięcia, przyciąć odstające gałązki czy usunąć połamane fragmenty. Zimą lepiej jednak nie robić drastycznego skracania żywopłotu (o więcej niż 1/3 wysokości), by nie narażać roślin na przemarznięcia. Ogólnie niewielkie poprawki i prace pielęgnacyjne są bezpieczne w zimowych miesiącach.

Czy przycinać róże w styczniu?
Zdecydowanej większości róż nie przycinamy w styczniu. Główne cięcie róż wykonuje się wiosną (najczęściej w kwietniu), gdy miną ostre mrozy i widać, które pędy przezimowały. Cięcie zimą mogłoby narazić róże na przemarznięcie – świeżo przycięte pędy są bardziej wrażliwe na mróz. Wyjątkiem mogą być róże pnące lub parkowe, które trzeba czasem lekko skrócić, by zabezpieczyć je przed łamaniem pod śniegiem (uciąć można długie pędy, które się nie mieszczą pod osłonami zimowymi). Generalnie jednak z cięciem róż czekaj do wiosny.

Dołącz do nas na Facebook-u.