Odmiany ogórków partenokarpicznych w Polsce

Czym są ogórki partenokarpiczne?

Ogórki partenokarpiczne to odmiany ogórków, które zawiązują owoce bez zapylania kwiatów przez owady. Owoce tych ogórków rozwijają się partenokarpicznie, co oznacza, że nie dochodzi do zapłodnienia – w praktyce ogórki rosną bez udziału zapylaczy i najczęściej nie zawierają w pełni wykształconych nasion (są beznasienne). Dzięki temu ogórki partenokarpiczne nie wymagają obecności pszczół ani innych owadów zapylających, aby wydać plon.

Czym różnią się od odmian tradycyjnych? Klasyczne, tradycyjne ogórki gruntowe są roślinami owadopylnymi – posiadają kwiaty męskie i żeńskie, a do zawiązania owocu niezbędne jest przeniesienie pyłku (np. przez pszczoły) na znamię kwiatu żeńskiego. Ich owoce zawierają nasiona, a jakość i kształt ogórków zależą od skuteczności zapylenia. W przypadku ogórków partenokarpicznych zapylanie nie jest potrzebne – rośliny zwykle wytwarzają wyłącznie kwiaty żeńskie, z których powstają owoce samoczynnie. To powoduje szereg praktycznych różnic:

• Brak nasion: Owoce ogórków partenokarpicznych przeważnie nie mają nasion (lub jedynie zalążki nasion). Dzięki temu są bardziej chrupiące, pozbawione goryczy i idealne na sałatki czy przetwory, bo nie ma w nich twardych pestek.
• Niezależność od zapylaczy: W przeciwieństwie do ogórków zapylanych, odmiany partenokarpiczne mogą owocować nawet w izolowanych warunkach (np. w szklarni, tunelu foliowym czy na balkonie w mieście), gdzie brakuje pszczół. Uniezależnienie od zapylania oznacza, że zawiązywanie owoców jest pewniejsze i bardziej regularne – nie występuje problem pustych kwiatów czy krzywych ogórków z powodu słabego zapylenia.
• Plonowanie i jakość owoców: Ogórki partenokarpiczne zwykle cechują się bardzo obfitym i stabilnym plonowaniem. Owocują wcześniej i dłużej (wydłużony okres zbioru) w porównaniu do odmian tradycyjnych. Ich owoce są wyrównane pod względem kształtu i wielkości, nie wykazują skłonności do deformacji (przy braku zapylenia nie tworzą się częściowo wyrośnięte, krzywe ogórki). Brak goryczy i jednorodność plonu sprawiają, że są wysoko cenione zarówno przez działkowców, jak i producentów towarowych.
• Odporność na choroby: Wielu odmianom partenokarpicznym (często będącym nowoczesnymi mieszańcami F1) hodowcy zapewnili lepszą odporność lub tolerancję na choroby i niesprzyjające warunki. Dzięki temu uprawa jest łatwiejsza, a rośliny rzadziej chorują (np. na mączniaka rzekomego, mozaikę ogórka czy parcha dyniowatych). Tradycyjne ogórki również mogą być odporne w zależności od odmiany, ale starsze popularne odmiany często ustępują pod tym względem nowym partenokarpicznym hybrydom.

Podsumowując, ogórki partenokarpiczne to samopylne (ściślej: niewymagające zapylenia) odmiany ogórka, których uprawa rozwiązuje problem braku zapylaczy. Wyróżniają się one bezpestkowymi owocami, równym plonem i wysoką plennością, a także często podwyższoną odpornością na choroby. Dla porównania, tradycyjne ogórki zapylane wymagają obecności owadów i wytwarzają nasienne owoce – ich plonowanie silnie zależy od warunków zapylenia (przy niedoborze pszczół lub złej pogodzie zawiązują się mniejsze, zniekształcone ogórki). Z tego względu odmiany partenokarpiczne cieszą się coraz większą popularnością wśród ogrodników, dając gwarancję udanych zbiorów nawet w trudniejszych warunkach.

Odmiany ogórków partenokarpicznych w Polsce

Na polskim rynku nasion dostępnych jest wiele odmian ogórków partenokarpicznych – zarówno do uprawy w gruncie (odmiany polowe), jak i pod osłonami (szklarnie, tunele foliowe). Poniżej przedstawiamy tabelę z wybranymi popularnymi odmianami partenokarpicznymi w Polsce wraz z ich charakterystyką:

Odmiana	Typ wzrostu rośliny	Zastosowanie i przeznaczenie
Gracius Gładki F1	Silny, pnący (długie pędy, krótkie boczne)	Grunt lub tunel; ogórek uniwersalny – doskonały do spożycia na surowo (sałatkowy), mrożenia oraz na przetwory
Partner F1	Silny, pnący (typ gruntowy tradycyjny)	Grunt; ogórek konserwowy/kwaszeniak – średnio wczesny, bardzo plenna odmiana do kiszenia i konserwowania (odporna na choroby)
Brawo F1	Silny, pnący (energiczny wzrost)	Głównie pod osłony (wysokie i niskie tunele); ogórek wczesny, bardzo plenniy – owoce grubobrodawkowe, idealne do konserwowania, kwaszenia i także do świeżego spożycia
Smyk F1	Umiarkowany wzrost, pnący (krótsze pędy)	Grunt; ogórek przekąskowy/sałatkowy – owoce krótkie, cylindryczne, ciemnozielone. Świetny na świeże przekąski, sałatki, można też konserwować jako korniszony
Iwa	Średni wzrost, pnący (odmiana amatorska)	Grunt; ogórek sałatkowy – odmiana wczesna dla działkowców, o gładkiej skórce. Owoce do 18–20 cm, znakomite do bezpośredniego spożycia (brak goryczki), uprawa wiosenna i poplon (jesienna)
Alhambra F1	Silny, pnący (wczesna odmiana)	Tunel foliowy lub grunt (uprawy wczesne); ogórek konserwowy/sałatkowy – bardzo wczesny, plenny i odporny. Ciemnozielone owoce znakomite na ogórki małosolne, do kwaszenia oraz do spożycia na świeżo

Opis odmian: Powyższe przykłady to tylko część bogatej oferty nasion ogórków partenokarpicznych dostępnych w Polsce. Wszystkie wymienione odmiany charakteryzują się żeńskim typem kwitnienia i brakiem konieczności zapylania do zawiązania plonu. Gracius Gładki F1 to odmiana uniwersalna o delikatnej skórce i małej komorze nasiennej – sprawdza się zarówno w gruncie, jak i pod osłonami, dając smaczne ogórki do sałatek i przetworów. Partner F1 jest cenionym ogórkiem gruntowym, średnio wczesnym, szczególnie polecanym do kiszenia i konserwowania (wykazuje odporność m.in. na wirusa mozaiki ogórka i mączniaka). Brawo F1 to nowoczesna propozycja do uprawy tunelowej – bardzo plenna i wczesna, o wysokiej tolerancji na choroby, której kształtne owoce nadają się zarówno do kwaszenia, konserwowania, jak i do jedzenia na surowo. Smyk F1 wyróżnia się krótkimi, smakowitymi owocami pozbawionymi goryczki – idealny do bezpośredniego podjadania i na sałatki (to tzw. ogórek przekąskowy, który można też marynować w całości jako korniszon). Iwa jest amatorską, niewielką odmianą o gładkich, jasnozielonych owocach, polecaną do uprawy przez hobbystów w ogródku – jej ogórki są delikatne, słodkawe w smaku, świetne na mizerię (można ją wysiewać zarówno wiosną, jak i na poplon letni pod jesienny zbiór). Alhambra F1 natomiast to bardzo wczesny ogórek partenokarpiczny, często uprawiany pod osłonami dla przyspieszenia plonu – daje ciemnozielone, jędrne ogórki idealne na małosolne oraz tradycyjne przetwory, a także do zjadania na świeżo.

Wiele z powyższych odmian to mieszańce F1 (pierwsze pokolenie krzyżówek), dzięki czemu łączą w sobie cechy takie jak plenność, wczesność i odporność na choroby. Oferta ciągle się poszerza – polscy ogrodnicy mogą wybierać spośród dziesiątek partenokarpicznych odmian ogórka gruntowego i szklarniowego, dostosowując wybór do swoich potrzeb (uprawa towarowa czy amatorska, przeznaczenie na kiszenie, sałatki, itp.).

Porównanie ogórków partenokarpicznych i zapylanych

Poniżej znajduje się porównawcza tabela cech ogórków partenokarpicznych oraz ogórków tradycyjnych (wymagających zapylenia):

Cechy	Ogórki partenokarpiczne	Ogórki tradycyjne (zapylane)
Plonowanie	Bardzo obfite i stabilne plonowanie, niezależne od owadów. Owocują wcześniej i dłużej, dając wyrównane, kształtne owoce bez pustych przebiegów kwitnienia.	Plon zależy od zapylenia – przy braku zapylaczy lub niesprzyjającej pogodzie plon może być niższy i nieregularny. Owocowanie rozpoczyna się standardowo, a okres zbiorów bywa krótszy.
Odporność	Nowoczesne odmiany F1 są często hodowane pod kątem odporności/tolerancji na choroby (mączniaki, wirusy itp.) oraz lepszego znoszenia stresów środowiskowych.	Odporność zależy od odmiany – wiele tradycyjnych ogórków jest bardziej podatnych na choroby (choć istnieją także odporne odmiany konwencjonalne). Stres (np. susza) częściej wpływa na jakość owoców.
Zapotrzebowanie na zapylacze	Nie wymagają zapylania przez owady (kwiaty żeńskie zawiązują owoce samoczynnie). Można je uprawiać w izolacji (szklarnia, tunel, balkon) bez obawy o brak plonu.	Konieczne jest zapylenie przez owady (pszczoły, trzmiele) lub ręcznie, inaczej kwiaty żeńskie nie zawiążą owoców. W uprawie pod osłonami trzeba zapewnić dostęp owadów lub zapylać manualnie.
Smak owoców	Owoce pozbawione nasion są na ogół bardzo chrupkie, soczyste i pozbawione goryczy. Brak pestek poprawia teksturę i odczucie smaku, zwłaszcza przy spożyciu na surowo.	Smak zależy od odmiany i uprawy. Tradycyjne ogórki z nasionami mogą mieć tendencję do goryczki (zwłaszcza przy nierównym podlewaniu). Nasiona w większych owocach wpływają na konsystencję (środek bywa miękki u dojrzałych ogórków).
Zastosowanie	Bardzo uniwersalne: doskonałe na świeże sałatki (np. mizerię) dzięki braku pestek i goryczy. Większość odmian nadaje się także do **kiszenia i konserwowania** – ogórki pozostają jędrne w zalewie. Idealne do uprawy w tunelach i szklarniach, ale wiele odmian sprawdza się też w gruncie.	Zależne od odmiany: część ogórków tradycyjnych to typowe kiszeniaki/konserwowe, inne lepiej nadają się na sałatki. Ogórki gruntowe uprawia się w polu (wymagają zapylaczy w otoczeniu), zaś typowe odmiany szklarniowe (np. długie ogórki sałatkowe) bez zapylania nie zaowocują – trzeba zapewnić im zapylanie lub wybrać partenokarpiczne.

Wnioski: Ogórki partenokarpiczne górują nad tradycyjnymi zapylanymi odmianami przede wszystkim pewnością plonowania i jakością owoców. Brak konieczności zapylenia eliminuje wiele problemów – ogrodnik nie musi martwić się o obecność pszczół czy wprowadzać zapylaczy do szklarni, a każdy kwiat żeński potencjalnie daje prosto rosnący, dorodny ogórek. Z kolei tradycyjne odmiany ogórka są w większym stopniu uzależnione od przyrody (owadów, pogody) i mogą sprawiać więcej kłopotów, ale w sprzyjających warunkach także dają smaczne plony (często są to sprawdzone, tańsze odmiany dla mniej wymagających upraw). W praktyce coraz częściej poleca się ogórki partenokarpiczne zarówno do upraw towarowych, jak i amatorskich, ze względu na ich wydajność i niezawodność.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o ogórki partenokarpiczne

1. Co to są ogórki partenokarpiczne?
Ogórki partenokarpiczne to takie odmiany ogórka, które potrafią zawiązywać owoce bez zapylenia kwiatów pyłkiem. W efekcie ich owoce rozwijają się samoczynnie (bez udziału pszczół) i zwykle nie zawierają nasion. Innymi słowy – są to ogórki, które owocują bez zapylaczy.

2. Czym ogórki partenokarpiczne różnią się od zwykłych ogórków?
Podstawowa różnica polega na zapylaniu i obecności nasion. Ogórki partenokarpiczne nie potrzebują zapylenia przez owady i dają owoce beznasienne, podczas gdy tradycyjne ogórki wymagają zapylenia (np. przez pszczoły), a ich owoce mają nasiona. Ponadto odmiany partenokarpiczne często plonują obficiej i są bardziej odporne na choroby, a ich owoce nie mają goryczki.

3. Czy ogórki partenokarpiczne mają nasiona?
Nie, owoce ogórków partenokarpicznych zazwyczaj pozbawione są w pełni wykształconych nasion. Ponieważ do ich powstania nie dochodzi do zapłodnienia, nasiona się nie rozwijają – ogórek jest w środku pusty lub ma jedynie szczątkowe, miękkie zaczątki nasion. Dzięki temu takie ogórki są nazywane bezpestkowymi (beznasiennymi).

4. Czy ogórki partenokarpiczne wymagają zapylania przez pszczoły?
Nie, ten typ ogórka nie wymaga zapylania przez pszczoły ani inne owady. Kwiaty żeńskie ogórków partenokarpicznych zawiązują owoce samodzielnie, bez zapylenia pyłkiem. To duża zaleta – nawet w tunelu foliowym czy na balkonie, gdzie owadów brakuje, uzyskamy plon. Co więcej, obecność zapylaczy w uprawie partenokarpicznych ogórków nie jest potrzebna, a nawet niewskazana (zapylone partenokarpiczne owoce mogłyby się zniekształcić i wydać nasiona).

5. Czy ogórki partenokarpiczne są modyfikowane genetycznie (GMO)?
Nie, odmiany partenokarpiczne nie są wynikiem inżynierii genetycznej. Zdolność do zawiązywania owoców bez zapylania została uzyskana tradycyjnymi metodami hodowlanymi (selekcji i krzyżowania odpowiednich linii ogórka). Są to więc naturalnie wyhodowane mieszańce, a nie organizmy modyfikowane genetycznie.

6. Jakie są zalety uprawy ogórków partenokarpicznych?
Zalet jest wiele. Przede wszystkim niezależność od owadów zapylających oznacza bardziej pewny, wysoki plon – ogórki zawiążą się nawet przy braku pszczół. Owoce są lepszej jakości: równomierne, proste, bez goryczki i pestek. Odmiany partenokarpiczne często odznaczają się też większą odpornością na choroby i mogą owocować przez dłuższy czas. W skrócie: uprawa jest łatwiejsza, a zbiory obfitsze i smaczniejsze.

7. Czy ogórki partenokarpiczne są bardziej odporne na choroby?
Generalnie tak – większość ogórków partenokarpicznych to nowoczesne odmiany (często hybrydy F1) hodowane pod kątem odporności na typowe choroby ogórka. Wiele z nich wykazuje odporność lub tolerancję na mączniaka prawdziwego i rzekomego, wirusa mozaiki ogórka, parcha dyniowatych i inne patogeny. Oczywiście odporność zależy od konkretnej odmiany, ale na ogół partenokarpiczne ogórki radzą sobie lepiej z chorobami niż stare odmiany tradycyjne.

8. Czy ogórki partenokarpiczne nadają się do kiszenia i konserwowania?
Tak, ogórki partenokarpiczne świetnie nadają się na przetwory. Można je kisić (fermentować w solance) oraz konserwować w occie – brak nasion nie przeszkadza, a nawet bywa zaletą, bo ogórki pozostają twarde i chrupiące. Nowoczesne odmiany partenokarpiczne zostały tak dobrane, aby ich owoce utrzymywały jędrność i smak w przetworach. Wiele popularnych partenokarpicznych ogórków gruntowych (np. Partner F1, Brawo F1) jest polecanych właśnie do kwaszenia i konserwowania, podobnie jak tradycyjne “kiszeniaki”.

9. Czy ogórki partenokarpiczne można uprawiać w gruncie?
Oczywiście! Choć pierwsze odmiany partenokarpiczne były przeznaczone głównie do szklarni, obecnie dostępnych jest wiele odmian gruntowych partenokarpicznych. Nadają się one do siewu bezpośrednio na rabacie warzywnej i dobrze rosną w polowych warunkach. Uprawa w gruncie przebiega podobnie jak przy zwykłych ogórkach – trzeba je chronić przed przymrozkami na początku (np. okrywając włókniną), ale nie ma potrzeby zapewniania zapylaczy. Ogórki partenokarpiczne do gruntu (zwłaszcza hybrydy F1) są plenniejsze i łatwiejsze w uprawie niż tradycyjne, więc świetnie sprawdzają się w ogródkach przydomowych i na działkach.

10. Czy można sadzić ogórki partenokarpiczne razem z ogórkami zapylanymi?
Można, ale nie jest to zalecane. Jeśli posadzimy obok siebie odmiany partenokarpiczne i tradycyjne (owadopylne), pszczoły mogą przenieść pyłek z kwiatów odmian tradycyjnych na kwiaty partenokarpicznych. Zapłodnienie partenokarpicznego ogórka skutkuje deformacją owocu i pojawieniem się nasion, czego chcemy uniknąć. Dlatego uprawiając ogórki partenokarpiczne warto trzymać je z dala od innych odmian ogórków lub uprawiać je pod osłonami (gdzie ograniczymy dostęp owadów). W ten sposób zachowamy najlepszą jakość owoców.

11. Jakie są popularne odmiany ogórków partenokarpicznych?
Wśród popularnych odmian partenokarpicznych uprawianych w Polsce można wymienić m.in.: Partner F1, Gracius Gładki F1, Brawo F1, Smyk F1, Iwa, Alhambra F1, Crispin F1, Julian F1 (partenokarpiczny) oraz wiele innych. Każda z nich ma swoje cechy szczególne – np. jedne lepiej rosną w tunelu, inne nadają się do gruntu, jedne są idealne na korniszony, a inne na sałatkę. Wybór odmiany zależy od preferencji ogrodnika (termin owocowania, tolerancja na choroby, przeznaczenie plonu). W sklepach ogrodniczych nasiona ogórków partenokarpicznych są wyraźnie oznaczone, więc warto szukać informacji “partenokarpiczny” na opakowaniu.

12. Dlaczego nasiona ogórków partenokarpicznych są droższe?
Nasiona odmian partenokarpicznych (zwłaszcza F1) często kosztują więcej niż nasiona tradycyjnych ogórków. Wynika to z procesu hodowli – uzyskanie stabilnej odmiany partenokarpicznej jest pracochłonne i kosztowne, często wymaga krzyżowania wyselekcjonowanych linii rodzicielskich. Mieszaniec F1 daje świetne plony, ale nie da się go rozmnożyć z własnych nasion (trzeba co roku wytwarzać nasiona od podstaw). Te czynniki wpływają na wyższą cenę. Mimo to wielu ogrodników uważa, że warto zapłacić więcej za nasiona partenokarpiczne, bo odwdzięczają się one lepszym plonem i jakością ogórków.

13. Czy można samodzielnie pozyskać nasiona z ogórków partenokarpicznych?
Nie jest to praktycznie możliwe ani opłacalne. Ogórki partenokarpiczne zwykle nie wytwarzają nasion (chyba że dojdzie do przypadkowego zapylenia, ale wtedy owoce są zniekształcone). Nawet jeśli udałoby się zebrać nasiona z takiego ogórka, to w przypadku odmian F1 następne pokolenie nie powtórzy cech rodziców – wyrosłe z nich rośliny mogą w ogóle nie być partenokarpiczne lub będą słabo plonować. Dlatego nasiona tych odmian kupuje się co roku od producenta. Uprawa z własnych nasion ma sens tylko dla ustalonych (niemieszanych) odmian, a prawie wszystkie partenokarpiczne to hybrydy F1.

14. Czy uprawa ogórków partenokarpicznych różni się od uprawy zwykłych ogórków?
Pod względem podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych uprawa jest bardzo podobna – siejemy lub sadzimy ogórki po przymrozkach, podlewamy regularnie, nawozimy, chronimy przed chorobami tak samo jak tradycyjne odmiany. Nie ma tu szczególnie trudniejszych wymagań. Są jednak pewne ułatwienia: ponieważ ogórki partenokarpiczne nie potrzebują zapylania, można dłużej trzymać je pod agrowłókniną lub w tunelu (na początku wzrostu) dla przyspieszenia plonu, nie odkrywając ich w celu wpuszczenia owadów. Nie trzeba też wysadzać roślin zapylających czy martwić się o obecność pszczół. Ogólnie uprawa partenokarpicznych jest równie prosta (a często prostsza) niż uprawa ogórków zapylanych.

15. Czy ogórki partenokarpiczne są smaczne i pozbawione goryczy?
Tak, owoce ogórków partenokarpicznych uchodzą za bardzo smaczne. Są chrupiące, soczyste, bez goryczy, głównie dzięki temu, że nie mają nasion (które w zwykłych ogórkach przyczyniają się czasem do goryczki i wodnistego środka). Dobrze uprawiane partenokarpiczne ogórki mają słodkawy, czysty smak i doskonale nadają się na sałatki czy mizerię. Oczywiście smak zależy też od warunków uprawy – należy je regularnie podlewać i zbierać na czas, aby były najsmaczniejsze. Ogólnie jednak ogórki partenokarpiczne są bardzo wysoko oceniane pod względem walorów smakowych przez ogrodników i konsumentów.

Dołącz do nas na Facebook-u.