Zima potrafi zaskoczyć nie tylko drogowców – dla roślin ogrodowych to również wymagający czas. Mróz, śnieg, mroźny wiatr i brak wody mogą wyrządzić szkody w naszych rabatach i sadach. Na szczęście wiele gatunków wykształciło naturalne mechanizmy obronne przed zimnem, ale nie wszystkie rośliny poradzą sobie bez pomocy człowieka. Poniżej wyjaśniamy, które rośliny warto okryć na zimę i jak to zrobić prawidłowo, a które gatunki lepiej zostawić bez ingerencji, by nie zaszkodzić im niepotrzebnie.
Dlaczego rośliny potrzebują ochrony zimą?
Zimowe warunki stanowią duże wyzwanie dla wielu roślin. Gdy temperatura spada poniżej zera, woda w tkankach roślin może zamarzać, a kryształki lodu uszkadzają komórki i delikatne pędy. Zmarznięta ziemia uniemożliwia korzeniom pobieranie wody, co prowadzi do tzw. suszy fizjologicznej – szczególnie groźnej dla roślin zimozielonych, które transpirują wodę przez liście nawet zimą. Dodatkowo, silny mroźny wiatr i brak okrywy śnieżnej potęgują wysuszanie gleby i przemarzanie korzeni. Ciężki mokry śnieg może także połamać gałęzie krzewów i drzew. Wiele odpornych gatunków potrafi przetrwać takie warunki – drzewa i krzewy zrzucają liście i wchodzą w stan spoczynku, a w ich komórkach wzrasta stężenie cukrów działających jak naturalny „antyfreeze”. Jednak rośliny wrażliwe na mróz, zwłaszcza te pochodzące z cieplejszych stref klimatycznych lub świeżo posadzone w naszym ogrodzie, wymagają dodatkowej ochrony, aby bezpiecznie przetrwać zimę.
Kiedy okrywać rośliny przed mrozem?
Kluczowym aspektem zimowej ochrony jest właściwy moment założenia osłon. Nie należy okrywać roślin zbyt wcześnie. Jeśli zrobimy to jeszcze przed nadejściem mrozów, narażamy rośliny na zaparzenie i rozwój chorób grzybowych pod przykryciem. Zbyt wczesne ocieplenie sprawia też, że roślina nie zahartuje się naturalnie – może błędnie „uznać”, że nadeszła wiosna i wypuścić delikatne pędy, które potem zmarzną. Najlepszą porą na okrywanie jest po pierwszych przymrozkach, kiedy temperatury nocą spadają kilka stopni poniżej zera (np. do około -5°C). Pierwsze lekkie przymrozki zahartują rośliny, sygnalizując im wejście w stan spoczynku. Gdy ziemia przygruntowa lekko zmarznie, możemy przystąpić do osłaniania wrażliwych okazów. Z reguły w polskich warunkach osłony zakłada się w drugiej połowie listopada lub na początku grudnia – w zależności od regionu i przebiegu pogody. Warto też wybrać suchy dzień na okrywanie, aby rośliny nie były mokre (ograniczymy ryzyko pleśni).
Czym okrywać rośliny zimą? Materiały do osłaniania
Wybór odpowiedniego materiału do okrycia jest kluczowy. Osłona powinna chronić przed mrozem, ale jednocześnie pozwalać roślinie „oddychać” i odprowadzać nadmiar wilgoci. Do okrywania nie używamy szczelnych folii plastikowych, które zatrzymują powietrze i powodują rozwój pleśni. Poniżej wymieniono materiały najczęściej stosowane do zimowej osłony roślin:
- Biała agrowłóknina zimowa – najpopularniejszy materiał do okrywania. Jest lekka, przepuszczalna dla powietrza i wody, a przy tym dobrze chroni przed niską temperaturą i wiatrem. Można nią owijać krzewy (tworząc tzw. „kaptury”) lub osłaniać całe rabaty. Ważne, by solidnie przymocować agrowłókninę do podłoża (np. szpilkami), aby wiatr jej nie zerwał.
- Juta (tkanina jutowa) – naturalny, przewiewny materiał, często używany do osłony pni drzew i większych krzewów. Worki jutowe można założyć na mniejsze rośliny lub owinąć jutą donice. Juta jest mniej izolująca niż agrowłóknina, ale dobrze chroni przed wiatrem i częściowo przed mrozem, a przy tym wygląda estetycznie w ogrodzie.
- Maty słomiane – tradycyjny materiał do ocieplania roślin. Maty ze słomy świetnie izolują od chłodu. Stosuje się je do owijania pni drzew (np. młodych magnolii czy palm ogrodowych), osłaniania róż rabatowych (słomiany chochoł) oraz otulania dużych donic. Wadą słomy jest nasiąkanie wodą, więc trzeba ją dobrze zabezpieczyć przed wilgocią i mocować, by nie rozwiał jej wiatr.
- Gałązki iglaków (stroisz) – gałązki świerkowe lub jedlinowe to doskonałe okrycie dla rabat bylinowych i wrzosowisk. Układamy je wokół roślin niskich, tworząc naturalną osłonę przed mrozem. Stroisz przepuszcza powietrze, chroni przed wiatrem, a przy okazji stopniowo się rozkłada, użyźniając glebę. Gałązki warto rozłożyć po tym, gdy ziemia lekko zmarznie – wtedy stworzą ciepłą kołderkę, a nie zwabią gryzoni.
- Suche liście – stanowią naturalną izolację dla podłoża. Można zrobić kopczyk z suchych liści nad wrażliwą byliną lub cebulami kwiatowymi. Liście świetnie chronią przed mrozem, ale muszą być zdrowe (bez oznak chorób) i suche. Warto je dodatkowo przykryć np. gałązkami, by nie rozwiał ich wiatr. Uwaga: nie okrywamy bezpośrednio liśćmi zimozielonych krzewów (jak np. rododendrony), bo gnijące liście mogą powodować choroby.
- Kora, trociny, kompost – te materiały wykorzystujemy głównie do okrycia powierzchni ziemi, czyli do ściółkowania. Gruba (ok. 10 cm) warstwa kory sosnowej, rozdrobnionych gałęzi czy kompostu na rabacie doskonale izoluje system korzeniowy roślin przed przemarzaniem. Ściółka dodatkowo poprawia strukturę gleby i ogranicza jej wysychanie.
- Tektura, styropian – kartony lub płyty styropianowe używane są jako dodatkowa izolacja, zwłaszcza w przypadku roślin uprawianych w pojemnikach. Arkusze tektury można owinąć wokół grupy bylin lub zaizolować bok donicy przed owinięciem jej jutą. Styropianem często wykłada się skrzynki, w które wstawia się doniczki z roślinami na zimę. Pamiętajmy, by takie materiały zawsze osłonić warstwą czegoś przepuszczalnego (np. juty), bo same w sobie nie przepuszczają powietrza.
- Śnieg – naturalna osłona zimowa. Warstwa śniegu działa jak kołderka izolująca glebę i dolne części roślin przed najsilniejszym mrozem. Problem pojawia się w bezśnieżne zimy – wtedy warto zadbać o zastępczą „kołderkę” z kory, liści lub agrowłókniny. Gdy spadnie śnieg, nie strząsajmy go z niskich bylin – im grubiej okryte śniegiem, tym cieplej przy ziemi.
Jak prawidłowo okrywać rośliny na zimę?
Samo okrycie rośliny wymaga staranności – niewłaściwie założona osłona może nie spełnić swojej roli. Oto najważniejsze zasady prawidłowego okrywania roślin:
- Przygotowanie rośliny: Zanim okryjesz roślinę, zadbaj o jej kondycję jesienią. Już pod koniec października zaprzestań nawożenia, aby pędy zdążyły zdrewnieć. Podlej obficie zimozielone krzewy pod koniec jesieni (przed nadejściem mrozów), by miały zapas wody. Usuń suche liście i kwiatostany, które mogą sprzyjać chorobom pod osłoną. Okrywanie przeprowadzaj, gdy roślina i podłoże są suche.
- Ochrona korzeni (ściółkowanie): Zacznij od zabezpieczenia systemu korzeniowego. Rozłóż grubą (5–10 cm) warstwę ściółki wokół podstawy rośliny. Możesz użyć kory, trocin, suchych liści, słomy lub gałązek iglastych. Ściółka ograniczy przemarzanie gleby i korzeni, a także zapobiegnie ich wysychaniu podczas mroźnych, bezśnieżnych dni.
- Zakładanie osłony na część nadziemną: Następnie zabezpiecz pędy i koronę rośliny. Mniejsze krzewy i młode drzewka możesz otoczyć „chochołem” ze słomy lub owinąć białą agrowłókniną. Ważne, by robić to luźno – pomiędzy rośliną a materiałem powinna zostać warstwa powietrza izolującego przed zimnem. W przypadku dużych krzewów warto wbić wokół nich trzy lub cztery paliki i na nich oprzeć materiał okrywowy, aby nie przygniatał bezpośrednio gałęzi.
- Mocowanie okrycia: Upewnij się, że założone osłony są dobrze umocowane. Dolne krawędzie agrowłókniny obsyp ziemią lub przyłóż kamieniami, aby wiatr nie dostał się pod spód. Sznurkiem obwiąż delikatnie materiał wokół rośliny (ale nie za ciasno, by jej nie uszkodzić). Jeśli używasz mat lub gałęzi, również zabezpiecz je przed rozwianiem (np. zwiąż matę na pniu kilkoma opaskami).
- Kontrola w trakcie zimy: Okryte rośliny wymagają pewnego nadzoru. Podczas ociepleń można na chwilę rozluźnić lub uchylić osłony, by przewietrzyć rośliny (zwłaszcza pod folią czy szklanymi kloszami, jeśli takich użyto). Po intensywnych opadach śniegu strząsaj nadmiar śniegu z krzewów i drzewek, zanim zamarznie – unikniesz w ten sposób połamania gałęzi. Regularnie sprawdzaj też, czy pod osłonę nie dostały się gryzonie.
- Zdjęcie osłon: Gdy tylko minie groźba silnych mrozów, stopniowo zdejmuj zimowe okrycia. Zrób to w pochmurny dzień, by rośliny odzwyczajone od słońca nie doznały szoku. Kopczyki i ściółkę przy roślinach zostaw do czasu, aż ziemia całkowicie rozmarznie – wtedy można rozgarnąć nadmiar, zostawiając cienką warstwę jako ściółkowanie wiosenne.
Rośliny wymagające okrycia zimą
Nie wszystkie rośliny w ogrodzie potrzebują naszej interwencji przed zimą, ale jest grupa gatunków, którym okrycie zdecydowanie pomaga przetrwać mrozy. Zalicza się do nich przede wszystkim rośliny o niższej mrozoodporności, często pochodzące z łagodniejszego klimatu, a także okazy młode i świeżo posadzone, które nie zdążyły się jeszcze dobrze ukorzenić. Oto przykłady roślin i krzewów, które w polskich warunkach warto okrywać na zimę:
- Róże ogrodowe – zwłaszcza odmiany szlachetne (wielkokwiatowe, herbaciane) oraz róże pnące i pienne. Wymagają usypania kopczyka ziemi przy podstawie i okrycia pędów.
- Rododendrony i azalie zimozielone – mają płytki system korzeniowy i zimozielone liście, narażone na mrozy i suszę zimową. Osłaniamy młode okazy agrowłókniną, a glebę ściółkujemy korą.
- Wrzosy i wrzośce – niskie krzewinki wrzosowate, które warto okryć gałązkami iglaków (stroiszem), aby zabezpieczyć je przed mrozem, szczególnie gdy brakuje śniegu.
- Hortensje ogrodowe (Hydrangea macrophylla) – ich pąki kwiatowe zawiązują się latem i mogą przemarzać zimą. Krzewy te owijamy agrowłókniną lub umieszczamy w środku siatki wypełnionej suchymi liśćmi.
- Budleja Dawida (omżyn) – krzew o słabszej mrozoodporności; przed zimą przycinamy go nisko i okrywamy podstawę grubym kopczykiem z kory lub liści oraz agrowłókniną.
- Młode magnolie – egzemplarze posadzone w ostatnich latach trzeba otulić, np. słomianą matą lub agrowłókniną wokół całej rośliny, gdyż w surowe zimy mogą przemarzać pąki i gałązki.
- Powojniki wielkokwiatowe – niektóre odmiany powojników są wrażliwe na mróz. Podstawę pnącza obsypujemy grubą warstwą ściółki (kopczyk z kory, trocin), a niższe partie pędów osłaniamy agrowłókniną.
- Ostrokrzewy, laurowiśnie i inne zimozielone liściaste – piękne krzewy o ozdobnych liściach, ale wiele odmian jest wrażliwych na mróz. Warto okryć je agrowłókniną lub jutą i mocno podlewać przed zimą.
- Młode drzewka i krzewy owocowe – świeżo posadzone jabłonie, brzoskwinie, wiśnie czy orzechy należy zabezpieczyć. Oprócz kopczyka na korzenie zaleca się owinięcie pnia matą słomianą i założenie osłonki przeciw gryzoniom.
- Rośliny egzotyczne w gruncie – jeśli ktoś uprawia w ogrodzie bardziej egzotyczne okazy (np. figowce, palmy mrozoodporne, bananowce ogrodowe), to absolutnie muszą one zostać otulone kilkoma warstwami agrowłókniny, słomy i folii bąbelkowej, a korzenie zabezpieczone grubą ściółką. Często buduje się wokół nich konstrukcje (stelaże) wypełnione liśćmi dla dodatkowej izolacji.
Tabela: Przykładowe rośliny wymagające okrycia i sposoby ich zabezpieczenia
| Roślina / grupa | Stopień konieczności okrycia | Metoda ochrony zimowej |
|---|---|---|
| Róże rabatowe, wielkokwiatowe, pnące | Wymagane | Kopczyk ziemi (20–30 cm) wokół podstawy; owinięcie krzewu agrowłókniną lub chochołem ze słomy. |
| Rododendrony (różaneczniki) i azalie zimozielone | Wymagane (młode okazy) | Obfite podlanie jesienią; ściółka z kory na korzenie; osłonięcie krzewu agrowłókniną lub cieniówką przed wiatrem. |
| Wrzosy i wrzośce | Wymagane | Okrycie niskich kępek gałązkami iglaków (stroiszem) po pierwszych przymrozkach. |
| Hortensja ogrodowa | Zalecane | Owinięcie całego krzewu agrowłókniną; dodatkowo kopczyk z kory lub suchych liści u nasady. |
| Budleja Dawida | Zalecane | Przycięcie krzewu nisko; okrycie podstawy kopczykiem ziemi/kompostu; agrowłóknina na całości. |
| Młode magnolie | Zalecane | Owinięcie pnia i koronki matą słomianą lub jutą; gruba ściółka przy korzeniach. |
| Powojniki wielkokwiatowe | Zalecane | Kopczyk z kory przy podstawie pnącza; osłona z agrowłókniny na dolnych pędach. |
| Laurowiśnie, ostrokrzewy (zimozielone liściaste) | Zalecane | Podlanie przed mrozami; osłonięcie krzewu agrowłókniną (luźno) lub ustawienie parawanu od wiatru. |
| Młode drzewka owocowe | Zalecane | Kopczyk ziemi nad korzeniami (okolice szczepienia); owinięcie pnia jutą lub słomą; osłonka przeciw gryzoniom. |
| Rośliny egzotyczne (np. figowiec, palma mrozoodporna) | Konieczne | Wielowarstwowa osłona: mata słomiana + agrowłóknina + wypełnienie liśćmi; zabezpieczenie korzeni grubą ściółką. |
Rośliny, których nie trzeba okrywać
Wiele roślin ogrodowych świetnie znosi zimę bez dodatkowych osłon. Gatunki rodzime oraz wyhodowane z myślą o naszym klimacie przeszły naturalną selekcję pod kątem mrozoodporności. Okrywanie ich nie jest konieczne, a bywa wręcz szkodliwe – zbyt szczelne osłony mogłyby zatrzymać wilgoć i sprzyjać chorobom. Jakie rośliny zatem zimują bez okrycia? Przede wszystkim większość roślin zrzucających liście na zimę (liściaste drzewa i krzewy ozdobne oraz owocowe) jest przystosowana do mrozów. Ich zdrewniałe gałęzie i uśpione pąki wytrzymują niskie temperatury, a korzenie chroni sama ziemia (zwłaszcza gdy spadnie śnieg). Także iglaki (świerki, sosny, jodły, modrzewie, tuje itp.) świetnie radzą sobie zimą dzięki zawartości żywic i wosków w igłach. Nie wymagają okrywania agrowłókniną – wystarczy, że zadbamy o nie w inny sposób (np. zwiążemy kolumnowe tuje, strząśniemy śnieg z gałęzi). Byliny ogrodowe (wieloletnie kwiaty, takie jak hosty, liliowce, piwonie, rudbekie i wiele innych) również nie potrzebują okrycia nadziemnego, bo ich część naziemna zamiera na zimę. Wystarczy ochronić ich karpy poprzez jesienne ściółkowanie rabaty. Podobnie trawy ozdobne zaleca się pozostawić bez okrywania – ich zaschnięte liście i źdźbła działają jak naturalny parasol dla środka kępy (wiązemy je tylko w snopek, aby zabezpieczyć serce rośliny przed wilgocią i mrozem). Wreszcie rośliny cebulowe i kłączowe zimujące w gruncie (tulipany, narcyzy, żonkile, liliowce itp.) spokojnie przeczekują zimę pod ziemią. Ich cebule i bulwy są dość odporne, a dodatkowe okrycie można zastosować opcjonalnie dopiero po zamarznięciu wierzchu gleby (cienka warstwa liści lub kory zapobiegnie wysadzaniu cebul przy silnych mrozach).
Tabela: Przykłady roślin niewymagających okrywania na zimę
| Roślina / grupa | Czy okrywać? | Uwagi zimowe |
|---|---|---|
| Odporne drzewa i krzewy liściaste | Nie | Większość rodzimych gatunków (np. dąb, buk, brzoza, lilak) zimuje bez okrycia. Młode okazy można jedynie ściółkować wokół podstawy. |
| Iglaki (świerki, sosny, tuje, jodły) | Nie | Naturalnie mrozoodporne; nie okrywać materiałem (potrzebują światła). Zalecane związanie koron i otrząsanie śniegu dla ochrony mechanicznej. |
| Byliny zimujące w gruncie | Nie | Rośliny wieloletnie, które zamierają jesienią (np. hosty, piwonie, rudbekie). Nie wymagają okrycia nad ziemią – wystarczy ściółka na glebę chroniąca korzenie. |
| Trawy ozdobne | Nie (nie ciąć jesienią) | Zostawiamy suche liście niezwiązane lub związane w snopek; działają jak osłona. Ścięcie i okrycie może sprzyjać gniciu – lepiej ciąć dopiero wiosną. |
| Cebulowe (tulipany, narcyzy itp.) | Nie | Cebule i bulwy są mrozoodporne pod ziemią. Okrycie nie jest konieczne; ewentualnie ściółka po zamarznięciu gleby chroniąca przed wysadzaniem cebul. |
Zabezpieczanie roślin w pojemnikach zimą
Rośliny ozdobne uprawiane na balkonach i tarasach (w donicach, skrzynkach) są szczególnie narażone na mróz. Ich system korzeniowy znajduje się płytko w pojemniku, który łatwo przemarza z każdej strony. Dlatego rośliny w pojemnikach wymagają solidnego zabezpieczenia lub przeniesienia do chłodnego pomieszczenia na zimę. Jeśli dysponujemy ogrodem, najprostszym sposobem jest zadołowanie donic – wkopanie ich w ziemię w ustronnym miejscu (np. warzywniku) i okrycie podłożem oraz liśćmi. W warunkach balkonowych czy tarasowych trzeba natomiast odpowiednio zaizolować każdą donicę:
- Izolacja od spodu: Nie stawiamy donic bezpośrednio na zimnym podłożu (betonie, płytkach). Podłóżmy pod nie styropian, drewnianą deskę lub specjalne podkładki, aby odizolować od mroźnej posadzki.
- Ocieplenie boków donicy: Owińmy boki pojemnika warstwą izolującą – może to być mata ze styropianu, gruba tektura falista lub nawet owinięcie donicy folią bąbelkową. Następnie na zewnątrz dajmy warstwę jutowej tkaniny lub maty słomianej, która dociepli i zabezpieczy izolację przed warunkami pogodowymi.
- Wypełnienie pustki: Jeśli roślina stoi w dużej osłonie lub skrzynce, wolne przestrzenie między donicą a ściankami osłony wypełnijmy suchymi liśćmi, słomą czy kulkami zmiętego papieru. Im mniej pustego miejsca, tym wolniej będzie uciekać ciepło.
- Osłona części nadziemnej: Samą roślinę (gałęzie, koronę) również warto owinąć białą agrowłókniną, zwłaszcza jeśli to krzew liściasty zrzucający liście lub mały iglak. Agrowłóknina ochroni przed wysuszającym wiatrem.
- Stanowisko zaciszne: Zgromadźmy wszystkie donice razem w najbardziej osłoniętym kącie balkonu/tarasu – najlepiej przy ścianie budynku, gdzie jest nieco cieplej. Unikniemy w ten sposób wystawienia roślin na bezpośrednie działanie mroźnych wiatrów.
Pamiętajmy, że w czasie zimowej odwilży warto delikatnie podlać rośliny zimozielone w donicach, gdyż ziemia w pojemnikach szybciej wysycha. Unikajmy natomiast nadmiernego podlewania, bo mokra ziemia w donicy może zamarzać i rozsadzić naczynie. Wiosną, gdy miną mrozy, stopniowo odkrywamy i odwijamy donice, przyzwyczajając rośliny z powrotem do normalnych warunków.
Najczęstsze błędy przy zimowej ochronie roślin
Na koniec warto wspomnieć o typowych błędach, jakich należy unikać podczas zabezpieczania roślin na zimę:
- Zbyt wczesne okrywanie – osłony zakładane za wcześnie sprawiają, że roślina nie zdąży się zahartować. Ponadto pod okryciem przy dodatnich temperaturach może rozwinąć się pleśń.
- Okrywanie roślin, które tego nie potrzebują – niepotrzebne okrycie odpornych gatunków może przynieść więcej szkody niż pożytku. Np. owinięcie agrowłókniną iglaków czy bylin, które dobrze zimują same, ogranicza dostęp światła i powietrza.
- Używanie nieoddychających materiałów – folia, plastikowe worki czy materiały nieprzepuszczające powietrza to zły pomysł. Roślina pod takim okryciem może się zaparzyć, a nadmiar wilgoci sprzyja chorobom grzybowym.
- Zbyt szczelne owinięcie – okrycie ściśle oblepiające roślinę może ją uszkodzić (mechanicznie i przez brak wentylacji). Osłona powinna być luźna, tworząca warstwę powietrza izolującego i dająca oddech.
- Zapominanie o zabezpieczeniu korzeni – samo owinięcie gałęzi nie wystarczy, jeśli zignorujemy system korzeniowy. Zawsze warto ściółkować glebę wokół roślin, bo korzenie są równie wrażliwe na mróz.
- Brak kontroli i opieki zimą – założenie osłon nie oznacza, że możemy o roślinach zapomnieć do wiosny. Trzeba monitorować ich stan: strząsać śnieg, sprawdzać, czy wiatr nie zerwał osłon, czy pod okryciem nie ma szkodników.
- Zbyt późne zdjęcie osłon wiosną – przetrzymywanie osłon długo po ustąpieniu mrozów może zaszkodzić. Roślina zacznie wypuszczać pędy w ciemności pod okryciem i będą one blade oraz słabe. Usuń osłony, gdy tylko zrobi się cieplej.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania dotyczące zimowej ochrony roślin
1. Kiedy należy okrywać rośliny na zimę?
Rośliny okrywamy dopiero wtedy, gdy nadejdą pierwsze silniejsze przymrozki. Najlepszy moment to spadek temperatur nocą poniżej ok. -5°C. Nie należy okrywać zbyt wcześnie – rośliny muszą się zahartować jesienią. Zbyt wczesne osłonięcie może sprzyjać chorobom i gniciu.
2. Czy wszystkie rośliny trzeba okrywać zimą?
Nie, wiele odpornych gatunków świetnie radzi sobie bez okrycia. Rośliny rodzime i mrozoodporne (większość iglaków, liściaste drzewa i krzewy, byliny) przetrwają zimę bez dodatkowej ochrony. Okrywamy tylko gatunki wrażliwe na mróz lub świeżo posadzone, które potrzebują wsparcia.
3. Jakie rośliny wymagają okrycia na zimę?
Do roślin wymagających okrycia należą m.in. róże ogrodowe (zwłaszcza odmiany szlachetne), różaneczniki i azalie zimozielone, wrzosy i wrzośce, hortensje ogrodowe, budleje, młode magnolie i inne wrażliwe krzewy ozdobne, powojniki wielkokwiatowe oraz świeżo posadzone drzewa i krzewy (np. młode drzewka owocowe). Także rośliny egzotyczne i śródziemnomorskie zimujące na zewnątrz wymagają solidnego okrycia.
4. Czym najlepiej okrywać rośliny zimą?
Najlepsze są materiały przepuszczające powietrze. Polecana jest biała agrowłóknina zimowa – lekka, oddychająca i dobrze izolująca. Dobre są też maty słomiane, juta (tkanina jutowa) oraz gałązki iglaków (stroisz). Takie materiały chronią przed mrozem, a jednocześnie nie powodują gnicia roślin.
5. Czy można okrywać rośliny folią plastikową?
Lepiej unikać folii. Zwykła folia nie przepuszcza powietrza ani wilgoci, co tworzy pod osłoną warunki sprzyjające pleśni i chorobom grzybowym. W słoneczne dni folia może przegrzewać roślinę. Wyjątkiem są tunelowe osłony foliowe stosowane krótko i wietrzone regularnie, ale do okrywania ozdobnych roślin folia się nie nadaje.
6. Jak okrywać róże na zimę?
Róże wymagają okrycia szczególnie w surowszym klimacie. Podstawowym zabiegiem jest kopczykowanie – usypanie około 20-30 cm kopca ziemi lub kompostu wokół nasady krzewu, co zabezpieczy korzenie i miejsce szczepienia. Dodatkowo można cały krzew okryć agrowłókniną lub słomianym chochołem. Pnące róże warto owinąć matą słomianą lub agrowłókniną na podporze, a ich nasadę także okopcować.
7. Jak zabezpieczyć rododendrony przed mrozem?
Rododendrony (różaneczniki) są zimozielone, więc zimą cierpią od mrozu i suszy. Przed zimą należy je obficie podlać i wyściółkować glebę wokół korzeni grubą warstwą kory, co ochroni płytki system korzeniowy przed zamarzaniem. Krzew można osłonić przed mroźnym wiatrem i słońcem – okryć go łagodnie agrowłókniną lub ustawić parawan (np. z jutowej tkaniny). Ważne, by okrycie nie dotykało bezpośrednio liści i pozwalało roślinie oddychać.
8. Czy hosty trzeba okrywać na zimę?
Funkie (hosty) to byliny całkowicie mrozoodporne – ich liście zamierają jesienią, a korzenie wytrzymują znaczne spadki temperatur. W ogrodzie hosty nie wymagają okrycia na zimę. Wystarczy okryć ziemię nad ich kępami warstwą ściółki (np. suchych liści lub kory) po pierwszych przymrozkach, by chronić karpy przed głębokim mrozem.
9. Jak chronić tuje i inne iglaki zimą?
Większość iglaków ogrodowych (tuje, świerki, sosny, jodły itp.) jest dobrze przystosowana do mrozu i nie wymaga okrywania. Nie należy owijać ich szczelnie materiałem, bo potrzebują światła. Warto natomiast związać pokrój kolumnowych tui sznurkiem, aby śnieg nie rozłamywał gałęzi. Dobrze jest też strząsać nadmiar śniegu z iglaków po opadach, by zapobiec deformacjom.
10. Jak zabezpieczyć młode drzewka owocowe zimą?
Młode drzewa owocowe warto zabezpieczyć, bo ich kora i korzenie są wrażliwsze. Należy okryć podstawę pnia kopczykiem ziemi (ok. 30 cm wysokości) – ochroni to korzenie i miejsce szczepienia przed mrozem. Pień młodego drzewka można owinąć matą słomianą, jutą lub białą agrowłókniną, co ochroni przed mrozem oraz ogryzaniem przez zwierzęta. Dodatkowo wskazane jest pobielenie pnia wapnem późną jesienią, aby zapobiec pękaniu kory od słońca zimą.
11. Jak chronić rośliny w donicach przed zimą?
Rośliny w pojemnikach są narażone na przemarzanie korzeni. Najlepiej zadołować (wkopać) donicę w ziemi na zimę. Jeśli to niemożliwe, trzeba ocieplić donicę: ustawić ją na izolacji (np. styropianie), owinąć boki kilkoma warstwami materiału – najpierw folią bąbelkową lub tekturą, a na zewnątrz jutą lub matą słomianą. Przestrzeń między osłoną a donicą można wypełnić suchymi liśćmi albo korą. Glebę w donicy również ściółkujemy grubą warstwą. Część nadziemną rośliny dobrze jest owinąć agrowłókniną. Całą donicę ustawiamy w zacisznym miejscu i podczas odwilży lekko podlewamy, bo ziemia w pojemniku szybciej wysycha.
12. Co to jest kopczykowanie i kiedy je stosować?
Kopczykowanie to usypywanie kopca ziemi lub innego materiału wokół podstawy rośliny na zimę. Tworzy się ok. 20-30 cm wysokości kopczyk, który chroni korzenie i dolną część rośliny (np. miejsce okulizacji róż czy szczepienia drzewek) przed przemarznięciem. Kopczykowanie stosujemy jesienią, po pierwszych przymrozkach, przy wrażliwych krzewach (jak róże) oraz młodych drzewkach.
13. Kiedy zdjąć okrycia z roślin po zimie?
Osłony zimowe należy zdjąć, gdy minie ryzyko silnych mrozów. Zwykle robi się to wczesną wiosną, stopniowo przyzwyczajając rośliny do słońca i temperatur. Najlepiej zdejmować osłony w pochmurny dzień, aby nagłe słońce nie uszkodziło części roślin przyzwyczajonych do cienia pod okryciem. Kopczyki ziemi można rozgarnąć, gdy ziemia rozmarznie, a przymrozki ustąpią.
14. Jak grubo ściółkować rośliny na zimę?
Zaleca się ułożenie około 10 cm warstwy ściółki wokół roślin. Może to być kora, zrębki drewna, suchy torf lub liście. Warstwa takiej grubości dobrze izoluje glebę przed mrozem i ogranicza przemarzanie korzeni. Ściółkowanie wykonujemy po pierwszych przymrozkach i pozostawiamy do wiosny (nadmiar można na wiosnę usunąć).
15. Czy trzeba podlewać ogród zimą?
Zimą większość roślin jest w stanie spoczynku i nie potrzebuje częstego podlewania. Jednak w przypadku roślin zimozielonych (np. iglaki, rododendrony) warto je obficie podlać jesienią przed nadejściem mrozów. W trakcie zimy, podczas dłuższych odwilży, można umiarkowanie podlać zimozielone krzewy, gdy gleba nie jest zamarznięta, aby zapobiec suszy fizjologicznej. Generalnie podlewanie zimą ograniczamy do minimum.
16. Jak chronić rośliny przed mroźnym wiatrem?
Mroźny, wysuszający wiatr potrafi mocno zaszkodzić roślinom, zwłaszcza zimozielonym. Można tworzyć osłony od wiatru: ustawić parawany z maty trzcinowej, wikliny lub rozpiętej na palikach agrowłókniny od strony, z której wieją zimowe wiatry. W przypadku pojedynczych krzewów zimozielonych warto owinąć je luźno agrowłókniną, co zmniejszy bezpośrednie działanie wiatru i słońca na liście.
17. Co robić, gdy na roślinach zalega śnieg?
Śnieg stanowi naturalną ochronę przed mrozem, ale duże jego ilości mogą uszkadzać rośliny pod ciężarem. Gdy na gałęziach krzewów i iglaków zalega gruba warstwa śniegu, należy go ostrożnie strząsnąć, aby nie dopuścić do połamania pędów. Najlepiej otrzepywać śnieg delikatnie miotłą lub ręką, uważając, by nie uszkodzić zmrożonych gałęzi.
18. Czy można użyć liści do okrywania roślin?
Suche liście mogą posłużyć jako doskonały materiał do ochrony korzeni. Można przykryć rabaty warstwą liści po przymrozkach lub wypełnić suchymi liśćmi przestrzenie wokół roślin (np. wewnątrz siatek otaczających krzewy). Ważne, by liście były zdrowe i suche. Nie należy jednak okrywać liśćmi bezpośrednio zimozielonych części roślin, bo gnijące liście mogą je uszkodzić.
19. Jak zabezpieczyć rośliny przed gryzoniami zimą?
Zimą głodne gryzonie (np. nornice, myszy, zające) często obgryzają korę drzewek i krzewów. Aby temu zapobiec, warto założyć na pnie młodych drzew plastikowe osłonki lub owinąć je siatką metalową do pewnej wysokości (powyżej linii śniegu). Można także rozłożyć wokół roślin siatkę na ziemi, co utrudni nornicom kopanie tuneli w pobliżu korzeni. Kopczyki ziemi warto udeptać, by nie zakładały tam gniazd. W sadach stosuje się również bielenie pni wapnem, co odstrasza nieco zwierzynę.
20. Czy okrycie na zimę gwarantuje brak uszkodzeń mrozowych?
Okrywanie znacznie zmniejsza ryzyko uszkodzeń mrozowych, ale nie daje 100% gwarancji. W bardzo surowe zimy ekstremalne mrozy mogą uszkodzić nawet zabezpieczone rośliny, zwłaszcza jeśli okrycie było niewystarczające. Ważne jest poprawne zastosowanie osłon (właściwy materiał, grubość warstwy, szczelność przy ziemi) oraz zdjęcie ich we właściwym czasie. Dobrze okryte rośliny zazwyczaj przechodzą zimę bez strat, o ile zastosujemy się do zaleceń.
