--- type: Gardening Article title: Ocet gruszkowy zrobisz samodzielnie w domu. Prosty przepis krok po kroku z odpowiednimi proporcjami description: Ocet gruszkowy – domowy przepis krok po kroku. Sprawdź proporcje gruszek, wody i cukru, przebieg fermentacji oraz sposoby przechowywania. resource: https://kamilwogrodzie.pl/ocet-gruszkowy-zrobisz-samodzielnie-w-domu-prosty-przepis-krok-po-kroku-z-odpowiednimi-proporcjami/ author: Kamil Rzeźnik datePublished: '2026-10-20T12:21:00Z' dateModified: '2026-10-20T12:51:05.354000Z' generated: by: process:astro-publishing at: '2026-10-20T12:51:05.354000Z' sources: - id: article-source resource: https://kamilwogrodzie.pl/ocet-gruszkowy-zrobisz-samodzielnie-w-domu-prosty-przepis-krok-po-kroku-z-odpowiednimi-proporcjami/ title: Ocet gruszkowy zrobisz samodzielnie w domu. Prosty przepis krok po kroku z odpowiednimi proporcjami author: human:kamil-rzeznik last_modified: '2026-10-20T12:51:05.354000Z' source_sha256: 490d3f191cc69367d696d783dec1bcfcd9ab8893688b756fca45744601b1ea05 abstract: Ocet gruszkowy przygotujesz z dojrzałych, zdrowych gruszek, wody i niewielkiej ilości cukru. Na kilogram owoców użyj około jednego litra przegotowanej wody oraz 50 gramów cukru. Fermentuj w czystym naczyniu zabezpieczonym przed owadami, następnie odcedź owoce i pozwól płynowi kwaśnieć przy dostępie powietrza. Gotowy ocet przechowuj w lodówce. Nie stosuj go do konserwowania przetworów na zimę. categories: - Ocet - Napoje - Przepisy --- # Ocet gruszkowy zrobisz samodzielnie w domu. Prosty przepis krok po kroku z odpowiednimi proporcjami ## Odpowiedź w skrócie Ocet gruszkowy przygotujesz z dojrzałych, zdrowych gruszek, wody i niewielkiej ilości cukru. Na kilogram owoców użyj około jednego litra przegotowanej wody oraz 50 gramów cukru. Fermentuj w czystym naczyniu zabezpieczonym przed owadami, następnie odcedź owoce i pozwól płynowi kwaśnieć przy dostępie powietrza. Gotowy ocet przechowuj w lodówce. Nie stosuj go do konserwowania przetworów na zimę. ## Ocet gruszkowy – domowy przepis krok po kroku Domowy ocet gruszkowy można przygotować z dojrzałych gruszek, wody i niewielkiej ilości cukru, bez dodawania gotowego octu spirytusowego. Najważniejsze są odpowiednie proporcje, zdrowe owoce oraz cierpliwość podczas fermentacji, która zwykle trwa kilka tygodni. Prawidłowo przygotowany ocet ma wyraźnie kwaśny smak i charakterystyczny, owocowy aromat. Doskonale sprawdza się w sałatkach, sosach, dressingach oraz marynatach przygotowywanych do bieżącego spożycia. Gruszki szczególnie dobrze nadają się do domowego octu ze względu na zawartość naturalnych cukrów, które drożdże mogą przekształcać w alkohol. Następnie bakterie kwasu octowego, przy dostępie tlenu, utleniają powstały alkohol do kwasu octowego. W ten sposób otrzymujemy fermentowany ocet owocowy, a nie jedynie gruszki zanurzone w gotowym occie. Przygotowanie octu to również praktyczny sposób wykorzystania nadwyżek owoców z ogrodu. Można przeznaczyć na niego gruszki bardzo dojrzałe, które nie nadają się już do długiego przechowywania, ale nadal są świeże, zdrowe i pozbawione pleśni. ## Składniki na domowy ocet gruszkowy – jakie proporcje zastosować? Do przygotowania pierwszej partii najlepiej wykorzystać kilogram gruszek. Taka ilość pozwala wygodnie kontrolować przebieg fermentacji, a jednocześnie nie wymaga dużego naczynia ani specjalistycznego wyposażenia. ### Składniki * 1 kg dojrzałych, zdrowych gruszek, * 1 litr przegotowanej i ostudzonej wody, * 50 g białego cukru, czyli około 4 płaskie łyżki. ### Potrzebne akcesoria * duży szklany słój o pojemności około 3 litrów, * czysta gaza lub tkanina o gęstym splocie, * gumka do zabezpieczenia otworu słoja, * długa, czysta łyżka do mieszania, * sitko i czysta tkanina do przecedzania, * szklane butelki z zakrętkami. Podane proporcje stanowią praktyczny punkt wyjścia do domowej fermentacji, a nie gwarancję uzyskania octu o określonej kwasowości. Ilość powstającego alkoholu, a później kwasu octowego zależy od zawartości cukru w gruszkach, aktywności mikroorganizmów oraz warunków fermentacji. Dlaczego tylko 50 g cukru? Dojrzałe gruszki zawierają już naturalne cukry fermentujące. Niewielki dodatek cukru może wspomóc pierwszy etap fermentacji, ale nie ma potrzeby przygotowywania mocno słodkiego syropu. Większa ilość cukru nie oznacza automatycznie lepszego octu, szczególnie przy fermentacji prowadzonej bez kontrolowanej kultury drożdży. ## Jakie gruszki najlepiej nadają się do przygotowania octu? Najlepsze będą gruszki dojrzałe, aromatyczne i soczyste. Można wykorzystać zarówno popularne odmiany deserowe, jak i owoce pochodzące ze starszych drzew rosnących w przydomowych sadach. Do produkcji octu nadają się między innymi gruszki odmian Konferencja, Faworytka (Klapsa), Lukasówka czy Komisówka. Każda z nich może nadać gotowemu produktowi nieco inny charakter, ponieważ odmiany różnią się zawartością cukrów, kwasów organicznych oraz związków aromatycznych. Nie trzeba wybierać owoców idealnych pod względem wyglądu. Gruszki z niewielkimi obiciami można wykorzystać po dokładnym usunięciu uszkodzonych fragmentów, jeżeli pozostały miąższ jest zdrowy. Nie wolno natomiast używać owoców spleśniałych, zgniłych ani takich, które mają nieprzyjemny zapach. Odkrojenie widocznej pleśni nie daje pewności usunięcia całego zanieczyszczenia. Gruszki należy umyć pod bieżącą wodą. Nie wymagają obierania, ponieważ skórka może pozostać w nastawie. Gniazda nasienne najlepiej usunąć, aby łatwiej kontrolować jakość wykorzystanego miąższu. Nie są potrzebne również ogonki. ## Ocet gruszkowy krok po kroku – przygotowanie i fermentacja Produkcja octu gruszkowego przebiega w dwóch zasadniczych etapach. Najpierw drożdże przekształcają cukry w alkohol, a następnie bakterie kwasu octowego, w obecności tlenu, przekształcają alkohol w kwas octowy. W warunkach domowych procesy te mogą częściowo się nakładać, dlatego nie zawsze można wyznaczyć jeden dokładny dzień zakończenia każdego etapu. ### Krok 1. Przygotuj gruszki Umyj dokładnie kilogram gruszek, usuń ogonki i gniazda nasienne, a następnie pokrój owoce na niewielkie kawałki. Nie trzeba ich rozdrabniać na papkę. Kawałki o wielkości około 2–3 cm będą łatwe do mieszania i późniejszego odcedzenia. Skórkę pozostaw, jeśli owoce są zdrowe i dokładnie umyte. Użycie całych kawałków owoców zamiast samych obierek pozwala uzyskać nastaw zawierający więcej gruszkowego soku i substancji aromatycznych. ### Krok 2. Przygotuj wodę z cukrem Odmierz litr wody, zagotuj ją, a następnie pozostaw do ostygnięcia. W letniej lub chłodnej wodzie rozpuść 50 g cukru. Nie zalewaj gruszek gorącą wodą. Wysoka temperatura może zmienić smak owoców oraz ograniczyć aktywność naturalnie występujących mikroorganizmów uczestniczących w fermentacji. Cukier powinien całkowicie się rozpuścić. Nie trzeba dodawać miodu, drożdży piekarskich ani gotowego octu. Należy jednak pamiętać, że fermentacja spontaniczna, oparta na mikroorganizmach obecnych w surowcach i otoczeniu, jest mniej przewidywalna od procesu prowadzonego z odpowiednimi kulturami fermentacyjnymi. ### Krok 3. Umieść składniki w słoju Przełóż pokrojone gruszki do dokładnie umytego, wyparzonego i ostudzonego słoja. Zalej owoce wodą z rozpuszczonym cukrem, pozostawiając wolną przestrzeń u góry naczynia. Nie napełniaj słoja po sam brzeg. Podczas pierwszego etapu fermentacji może powstawać piana i dwutlenek węgla, przez co objętość nastawu okresowo się zwiększa. Owoce powinny pozostawać zanurzone w płynie. Można zastosować czysty, przeznaczony do kontaktu z żywnością ciężarek fermentacyjny, który ograniczy wypływanie gruszek na powierzchnię. ### Krok 4. Zabezpiecz słój i rozpocznij fermentację Otwór słoja przykryj czystą, gęsto tkaną tkaniną lub kilkoma warstwami gazy, a następnie zabezpiecz gumką. Osłona powinna utrudniać dostęp muszkom owocówkom i innym owadom, jednocześnie umożliwiając wymianę gazową. Ustaw naczynie w miejscu osłoniętym przed bezpośrednim światłem słonecznym, najlepiej w temperaturze około 20–25°C. Stabilne, umiarkowanie ciepłe warunki sprzyjają fermentacji, jednak sama temperatura nie zapewnia prawidłowego przebiegu procesu. W początkowej fazie raz lub dwa razy dziennie zamieszaj nastaw czystą łyżką, szczególnie jeżeli kawałki owoców wypływają na powierzchnię. Pozostawanie wilgotnych owoców ponad lustrem płynu zwiększa ryzyko rozwoju pleśni. ### Krok 5. Obserwuj fermentację przez około 7–14 dni Po kilku dniach mogą pojawić się niewielkie pęcherzyki gazu, delikatna piana oraz charakterystyczny fermentacyjny zapach. Są to oznaki aktywności mikroorganizmów przekształcających cukry obecne w nastawie. W miarę postępu fermentacji zapach może stopniowo zmieniać się z owocowego na drożdżowy lub lekko alkoholowy. Gruszki mogą też zacząć mięknąć i tracić pierwotną strukturę. Nie należy jednak traktować samego pojawienia się pęcherzyków jako dowodu, że fermentacja przebiega prawidłowo. Zwracaj uwagę na zapach, wygląd powierzchni płynu oraz ewentualne oznaki zepsucia. Po około 7–14 dniach, gdy wyraźna aktywność fermentacyjna osłabnie, można przejść do oddzielenia owoców. Termin ten jest orientacyjny. Fermentacja może trwać dłużej, zwłaszcza w chłodniejszym pomieszczeniu albo przy niewielkiej aktywności drożdży. ### Krok 6. Odcedź gruszki Przelej zawartość słoja przez czyste sitko wyłożone tkaniną. Oddziel kawałki owoców, pozostawiając płyn do dalszej fermentacji. Nie trzeba wyciskać gruszek z dużą siłą. Mocne rozgniatanie miąższu może zwiększyć ilość drobnych cząstek w płynie, przez co gotowy ocet będzie bardziej mętny i trudniejszy do filtrowania. Odcedzony płyn przelej do czystego, szerokiego naczynia, pozostawiając wolną przestrzeń. Ponownie zabezpiecz otwór gęstą tkaniną. ### Krok 7. Pozostaw płyn do fermentacji octowej To etap, w którym bakterie kwasu octowego wykorzystują powstały wcześniej alkohol i tlen do wytwarzania kwasu octowego. Naczynie powinno stać w spokojnym miejscu, bez bezpośredniego nasłonecznienia, w umiarkowanej temperaturze pokojowej. W odróżnieniu od fermentacji alkoholowej, która może przebiegać przy ograniczonym dostępie tlenu, fermentacja octowa wymaga jego obecności. Proces może trwać kolejne 3–6 tygodni, a niekiedy znacznie dłużej. W tym czasie zapach płynu powinien stopniowo stawać się bardziej octowy, a odczuwalna słodycz powinna maleć. Jeśli dysponujesz aktywną kulturą bakterii octowych przeznaczoną do produkcji octu, można wprowadzić ją zgodnie z instrukcją producenta. Zastosowanie odpowiedniej kultury zwiększa przewidywalność procesu. Samo pozostawienie nastawu na kilka tygodni nie gwarantuje bowiem, że bakterie kwasu octowego rozwiną się w odpowiedniej ilości. ### Krok 8. Sprawdź gotowy ocet i przelej do butelek Ocet gruszkowy można uznać za gotowy do użytku kulinarnego, kiedy ma czysty, wyraźnie kwaśny zapach, przyjemny gruszkowo-octowy aromat i nie wykazuje oznak zepsucia. Zapach alkoholu powinien być już słabo wyczuwalny albo nieobecny. Ważne jest jednak rozróżnienie oceny organoleptycznej od pomiaru kwasowości. Kwaśny smak i zapach nie potwierdzają, że ocet osiągnął określone stężenie kwasu octowego. Również domowy pomiar pH nie pozwala samodzielnie ustalić procentowej zawartości tego kwasu. Jeżeli nastaw nie rozwinął wyraźnego charakteru octowego, nie należy uznawać go za gotowy wyłącznie dlatego, że upłynął przewidziany w przepisie czas. Prawidłowo sfermentowany płyn można ponownie przefiltrować i przelać do czystych, wyparzonych i ostudzonych butelek przeznaczonych do kontaktu z żywnością. ## Ile trwa przygotowanie octu gruszkowego? Domowy ocet gruszkowy najczęściej wymaga kilku tygodni fermentacji. Czas zależy od dojrzałości gruszek, zawartości cukrów, temperatury i aktywności mikroorganizmów. | Etap | Orientacyjny czas | | --- | --- | | Przygotowanie gruszek i nastawu | 20–30 minut | | Początkowa fermentacja owoców | 7–14 dni | | Dalsza fermentacja octowa | 3–6 tygodni lub dłużej | | Filtrowanie i butelkowanie | 15–30 minut | Podane przedziały nie są sztywnym harmonogramem. W produkcji prowadzonej bez kontrolowanych kultur drożdży i bakterii octowych możliwe są duże różnice między kolejnymi partiami. Przedwczesne zakończenie fermentacji może skutkować otrzymaniem płynu, który jest jedynie kwaśnym, częściowo przefermentowanym napojem, a nie dobrze wykształconym octem. ## Jak rozpoznać, że ocet gruszkowy fermentuje prawidłowo? Podczas produkcji domowego octu gruszkowego mogą pojawić się zmiany, które są naturalną częścią fermentacji. Nie każda mętność czy osad oznaczają zepsucie. W pierwszych dniach typowe są pęcherzyki gazu i zapach przypominający fermentujące owoce. Na późniejszym etapie może pojawić się cienka, gładka lub galaretowata błona na powierzchni płynu. Może to być tzw. matka octowa, czyli struktura zawierająca celulozę wytwarzaną przez niektóre bakterie kwasu octowego. Jej powstanie nie jest obowiązkowe i sama jej obecność nie potwierdza właściwej kwasowości octu. Niepokój powinny natomiast wzbudzić puszyste, włókniste lub wyraźnie kolorowe naloty przypominające pleśń, a także gnilny zapach. Jeżeli na powierzchni nastawu pojawi się pleśń, należy wyrzucić całą zawartość naczynia. Nie wystarczy usunąć samego nalotu i kontynuować fermentacji, ponieważ zanieczyszczenie może obejmować również niewidoczne części płynu. Nie warto również próbować ratować nastawu przez zagotowanie. Ogrzanie nie daje pewności usunięcia wszystkich potencjalnie niebezpiecznych substancji powstałych podczas niepożądanego rozwoju mikroorganizmów. ## Dlaczego ocet gruszkowy nie wychodzi? Najczęstsze przyczyny Jednym z częstszych problemów jest nastaw, który przez długi czas pozostaje słodki i nie nabiera charakterystycznego zapachu fermentacyjnego. Może to oznaczać, że fermentacja alkoholowa nie rozpoczęła się prawidłowo albo przebiega bardzo wolno. Przyczyną bywa zbyt niska temperatura, niewystarczająca aktywność drożdży lub obecność substancji hamujących rozwój mikroorganizmów. Inny problem występuje wtedy, gdy nastaw pachnie alkoholem, ale nie staje się octem. Oznacza to, że etap alkoholowy mógł przebiec skutecznie, natomiast fermentacja octowa jest opóźniona albo nie zachodzi w wystarczającym stopniu. Przyczyną może być niedostateczny dostęp tlenu, zbyt mała aktywność bakterii octowych lub nieodpowiednie warunki środowiskowe. Na jakość gotowego produktu wpływa także zbyt długie pozostawianie kawałków owoców w płynie. Rozmiękające gruszki, szczególnie te wystające ponad powierzchnię, stwarzają warunki sprzyjające rozwojowi niepożądanych mikroorganizmów. Dlatego po zakończeniu intensywnej fermentacji początkowej warto odcedzić miąższ. Nie należy również dosypywać cukru za każdym razem, gdy proces wydaje się zbyt wolny. Cukier jest substratem dla drożdży, ale jego obecność nie zastąpi aktywnej mikroflory ani właściwych warunków fermentacji. ## Jak przechowywać domowy ocet gruszkowy? Domowy ocet gruszkowy o nieoznaczonej kwasowości najlepiej przechowywać w lodówce, w czystych, szczelnie zamkniętych szklanych butelkach. Chłodzenie ogranicza aktywność mikroorganizmów i spowalnia dalsze zmiany zachodzące w produkcie. Butelki powinny być przeznaczone do kontaktu z żywnością, a ich zakrętki odporne na działanie kwaśnych produktów. Gotowy ocet należy zabezpieczyć przed zanieczyszczeniem i każdorazowo zamykać po użyciu. Nie można z góry określić bezpiecznego okresu przechowywania każdej domowej partii. Zależy on między innymi od rzeczywistej kwasowości, przebiegu fermentacji, higieny przygotowania i ewentualnej obecności pozostałych cukrów. Jeżeli produkt zaczyna wydzielać nieprzyjemny, gnilny zapach, pojawia się pleśń albo występują inne nietypowe oznaki zepsucia, należy go wyrzucić. Sam brak widocznych zmian nie stanowi jednak pełnego potwierdzenia bezpieczeństwa. Niepasteryzowany ocet może zachowywać aktywne bakterie octowe. Z czasem może tworzyć się w nim osad lub galaretowata matka octowa. Takie zmiany nie muszą oznaczać zepsucia, jeżeli produkt ma prawidłowy charakter i nie wykazuje oznak zanieczyszczenia. ### Czy domowy ocet gruszkowy nadaje się do robienia przetworów? Domowego octu gruszkowego o nieznanym stężeniu kwasu octowego nie należy używać jako zamiennika octu spirytusowego 10% lub octu 5% w recepturach na przetwory przechowywane poza lodówką. Kwasowość domowych octów może być bardzo zróżnicowana. Nie można zakładać, że każdy płyn o kwaśnym smaku zabezpieczy marynowane warzywa przed rozwojem niebezpiecznych drobnoustrojów. Do przygotowywania przetworów wymagających zakwaszenia należy stosować ocet o stężeniu określonym w sprawdzonej recepturze. Domowy ocet gruszkowy można natomiast wykorzystywać w dressingach, sosach i potrawach przeznaczonych do bieżącego spożycia, pod warunkiem prawidłowego zakończenia fermentacji i braku oznak zepsucia. ## Do czego wykorzystać ocet gruszkowy w kuchni? Ocet gruszkowy wyróżnia się owocowym aromatem, który dobrze współgra zarówno z delikatnymi warzywami, jak i składnikami o wyrazistym smaku. Jego intensywność zależy jednak od użytych gruszek oraz przebiegu fermentacji, dlatego ilość dodawaną do potraw najlepiej dopasowywać stopniowo. ### Ocet gruszkowy do sałatek Jednym z najprostszych zastosowań jest domowy dressing. Wystarczy połączyć niewielką ilość octu gruszkowego z oliwą, odrobiną musztardy i przyprawami. Przykładowe proporcje na porcję sosu: * 1 łyżka octu gruszkowego, * 3 łyżki oliwy, * 1 łyżeczka musztardy, * szczypta soli i świeżo mielonego pieprzu. Całość należy dokładnie wymieszać do połączenia składników. Taki sos pasuje do sałat z dodatkiem orzechów włoskich, sera, pieczonych buraków czy świeżych gruszek. W przypadku bardzo kwaśnego octu można zmniejszyć jego ilość. Jeżeli ocet jest łagodniejszy, proporcje należy dostosować do uzyskania odpowiedniej równowagi smakowej. ### Ocet gruszkowy do mięs i marynat Gruszkowy aromat dobrze łączy się z drobiem, wieprzowiną i pieczonymi warzywami. Ocet można dodawać do marynat zawierających olej, czosnek, tymianek, rozmaryn lub gorczycę. Kwaśny składnik zmienia smak marynaty oraz oddziałuje na powierzchnię mięsa. Nie oznacza to jednak, że dowolna ilość octu zapewni jego zmiękczenie lub konserwację. Mięso marynowane z dodatkiem domowego octu należy przechowywać w lodówce i poddać odpowiedniej obróbce termicznej. Marynata octowa nie zastępuje chłodzenia. ### Ocet gruszkowy do sosów i duszonych warzyw Kilka kropel lub niewielka łyżeczka octu gruszkowego może poprawić równowagę smaku sosu, szczególnie gdy potrawa jest słodkawa albo tłusta. Można wykorzystać go do pieczonej dyni, duszonej czerwonej kapusty, karmelizowanej cebuli oraz sosów przygotowywanych na bazie owoców. Kwaśny dodatek pomaga przełamać naturalną słodycz tych składników. W potrawach gotowanych warto dodawać ocet stopniowo, najlepiej pod koniec przygotowania, ponieważ długie ogrzewanie może osłabiać część delikatnych aromatów owocowych. ## Czy ocet gruszkowy można przygotować bez dodatku cukru? Ocet gruszkowy można próbować przygotować bez dosypywania cukru, szczególnie z bardzo dojrzałych, słodkich gruszek. Owoce zawierają naturalnie występujące cukry, które stanowią podstawowy surowiec dla drożdży prowadzących fermentację alkoholową. Rezygnacja z dodatkowego cukru nie oznacza jednak, że proces zawsze przebiegnie równie sprawnie. Ilość cukrów w gruszkach zależy od odmiany, stopnia dojrzałości i warunków uprawy. Dodatkowe rozcieńczenie owoców wodą obniża stężenie fermentujących cukrów w całym nastawie. Przy przygotowywaniu octu wyłącznie z soku gruszkowego można uzyskać bardziej skoncentrowany surowiec niż w nastawie z kawałków gruszek zalanych wodą. W takim przypadku dodatek cukru może okazać się zbędny, choć jego potrzeba zależy od rzeczywistego składu soku. Trzeba też pamiętać, że brak dodatku cukru nie oznacza automatycznie, iż gotowy ocet będzie pozbawiony cukrów resztkowych. Ich ilość zależy od stopnia zakończenia fermentacji. ## Ocet z całych gruszek czy z obierek – który sposób wybrać? Do domowej produkcji octu można wykorzystać zarówno pokrojone gruszki, jak i świeże obierki pozostałe po przygotowaniu innych potraw. Oba rozwiązania różnią się jednak ilością dostępnego miąższu, soku i naturalnych cukrów. | Cecha | Ocet z całych gruszek | Ocet z obierek | | --- | --- | --- | | Surowiec | Miąższ i skórka | Głównie skórki, ewentualnie resztki miąższu | | Zawartość cukrów | Zwykle większa w całym nastawie | Zależna od ilości pozostawionego miąższu | | Aromat | Może być bardziej pełny i owocowy | Często mniej intensywny | | Zastosowanie | Produkcja octu z owoców | Zagospodarowanie świeżych resztek kuchennych | | Przewidywalność fermentacji | Zależy od surowca i mikroorganizmów | Również zależy od surowca i mikroorganizmów | Jeżeli celem jest uzyskanie aromatycznego octu gruszkowego do zastosowań kulinarnych, lepiej wykorzystać całe, zdrowe owoce. Obierki mogą stanowić alternatywę, lecz nie należy zakładać, że nastaw przygotowany z tej samej masy obierek i miąższu będzie fermentował identycznie. Przy wykorzystywaniu resztek trzeba zwrócić szczególną uwagę na ich świeżość. Obierki powinny pochodzić ze zdrowych, umytych owoców i zostać wykorzystane bez zbędnej zwłoki. Resztki długo przechowywane w temperaturze pokojowej, zwłaszcza z oznakami zepsucia, nie nadają się do przygotowania nastawu.